Máy bơm dưới hố gom bật lên chạy đều, nước hạ đều. Rồi chừng nửa tiếng sau thì im bặt. Bạn ra xem, hố lại đầy dần, CB có khi vẫn đang bật. Đợi một lúc ấn lại, máy chạy thêm một đoạn rồi ngắt tiếp. Cảnh này dễ làm người ta đoán sai: tưởng motor hỏng, tưởng phải thay CB to hơn, trong khi chưa biết cái gì đã ngắt máy.
Trả lời ngắn: khi máy bơm chìm nước thải bị nóng rồi ngắt sau chừng nửa tiếng, trước hết xác định thiết bị nào đã ngắt: phao, bảo vệ nhiệt trong motor, rơ-le hoặc CB ở tủ, hay chống giật. Sau đó kiểm mực nước, nhiệt độ nước, điện và điểm làm việc. Bạn chỉ nhìn, ghi, bật tắt CB từ chỗ khô.
Chạy nửa tiếng là nhảy: trước hết biết cái gì đã ngắt máy
Máy "tự ngắt" có thể do bốn thứ khác nhau, mỗi thứ một cách xử lý. Mở máy, đo điện, chỉnh rơ-le là việc của thợ; phần của bạn là nhìn và ghi.
| Cái gì ngắt máy | Dấu hiệu nhìn thấy | Bạn làm gì (từ chỗ khô) | Việc của thợ |
|---|---|---|---|
| Phao hạ | Mực nước trong hố thấp, máy dừng, CB vẫn bật, đèn tủ (nếu có) còn sáng. Nước dâng lên thì máy chạy lại | Ghi mực nước lúc dừng, nhìn dây phao có vướng hay dính mỡ | Chỉnh hoặc thay phao, sửa chỗ lắp |
| Bảo vệ nhiệt trong motor | CB và rơ-le ở tủ không nhảy, hố còn nước, máy vẫn im | Ghi giờ dừng, giờ chạy lại (nếu có). Không ép bật liên tục | Tìm vì sao motor nóng |
| Rơ-le nhiệt hoặc CB ở tủ | Cần gạt CB nằm ở vị trí tắt, hoặc đèn báo lỗi ở tủ sáng | Để máy nguội, bật lại đúng một lần. CB nhảy lại thì để nguyên vị trí tắt | Kiểm tủ, dây, mức chỉnh rơ-le, điện cấp vào |
| Chống giật (CB chống rò) | CB có nút thử hoặc ký hiệu chống rò nhảy, có thể ngay lúc đóng điện hoặc sau một lúc. Nền, ổ cắm đang ẩm | Giữ CB ở vị trí tắt, tránh chỗ ướt | Kiểm cách điện cáp và motor |
Mấy điều cần nhớ khi đọc bảng:
- Thấy một thiết bị đang ngắt chưa đủ để kết luận. Phao có thể hạ trong lúc motor cũng đang nóng. Hãy ghi cả hai.
- CB và rơ-le ở tủ thường do người lắp tủ chọn. Catalog Perotac FC ghi bản ba pha do người dùng tự lắp bảo vệ motor (trang 2/2), nên máy ba pha ngắt ở tủ chưa chắc lỗi tại máy.
- Thay CB lớn hơn cho hết nhảy là làm mất lớp bảo vệ: motor vẫn nóng, chỉ không còn gì ngắt kịp.
- CB, overload và chống rò mỗi thứ một hướng kiểm, đã phân tích ở bài sự cố bơm chìm nước thải: nhảy CB, overload, chống rò.
CB nhảy ngay lúc đóng điện, hoặc có mùi khét: để CB ở vị trí tắt và gọi thợ điện.
Máy bơm chìm nước thải bị nóng vì nước quanh máy không đủ làm mát
Máy ngâm dưới nước vẫn có thể nóng. Catalog dòng FC ghi motor làm mát bằng chính chất lỏng máy đang ngâm (Perotac FC, trang 2/2). Nước quanh máy hạ thấp dưới mức catalog ghi, hoặc nước thải nóng hơn mức dòng máy chịu, thì nước không còn giữ motor mát.
Mực nước là chỗ nhìn đầu tiên. Catalog mỗi dòng ghi khác nhau, đừng áp con số dòng này sang dòng kia:
- Dòng FC của Perotac: mực bơm tối thiểu 10 cm trên thân máy (trang 2/2).
- Dòng KTZ (1,5–15 kW, trong catalog KTZ-LH): mực nước chạy liên tục tính từ đáy máy là 120 mm với máy 1,5–2,2 kW, 150 mm với máy 3,7–5,5 kW, 190 mm với máy 7,5–15 kW (trang 3/6).
- Dòng SS: catalog không ghi mực nước chạy tối thiểu (trang 1/1). Hỏi bên bán trước khi hạ phao thấp xuống.
Hố có nước mà lúc ngắt mực lại thấp, thường do mấy lý do sau:
- Phao đặt thấp hoặc bị vướng, nên máy vẫn chạy khi mực đã xuống thấp.
- Hố nhỏ, nước vào ít. Máy hút nhanh hơn lượng nước chảy xuống, mực tụt dần rồi để máy hở thân.
- Nước quanh máy đứng yên. Mực vẫn ổn nhưng nước không đổi thì nóng dần theo máy; cần đo nhiệt độ nước ở hố.
- Mỡ đóng lên phao và thân máy ở hố bếp, hố nhà hàng. Cách xử lý mỡ trước khi bơm có ở bài bảo trì bơm nước thải nhà hàng.
Mực nước đủ cũng chưa chắc máy mát. Còn tùy nước có lưu thông không, nước có nóng không, cánh có đang kẹt không.
Nước thải nóng hơn mức máy chịu
Nước bếp, nước rửa đổ xuống hố có thể nóng. Nghi vậy thì dùng nhiệt kế đo nước ở hố, đừng đo vỏ máy, rồi so với giới hạn của đúng dòng máy bạn dùng.
| Dòng máy | Nhiệt độ nước catalog ghi | Bảo vệ motor catalog ghi | Mực nước tối thiểu catalog ghi |
|---|---|---|---|
| Perotac SS | Chất lỏng tối đa +50 °C | Catalog không ghi | Catalog không ghi |
| Perotac FC | 50 °C, chạy liên tục | Bản một pha có bộ ngắt nhiệt nhỏ (micro-thermostat) chống hỏng motor khi cánh kẹt; bản ba pha do người dùng tự lắp bảo vệ motor | 10 cm trên thân máy |
| Perotac KTZ (1,5–15 kW) | Nước tới 40 °C | Bảo vệ nhiệt tích hợp, ghi cho công suất tới 15 kW | Mực chạy liên tục 120, 150, 190 mm từ đáy máy, theo cỡ công suất |
(Nguồn: catalog Perotac SS trang 1/1, FC trang 2/2, KTZ-LH trang 1/6 và 3/6.)
Ba điều rút ra từ bảng:
- Mỗi dòng một giới hạn. Có nơi viết khoảng nhiệt độ chung cho bơm chìm. Hãy đọc đúng dòng máy của bạn.
- Catalog để trống thì hỏi bên bán, đừng đoán máy có hay không có bảo vệ nhiệt.
- Nhiệt độ nước khác nhiệt độ vỏ máy. Catalog ba dòng không ghi vỏ máy nóng bao nhiêu là bình thường, và tay sờ không phân biệt được "nóng vì làm việc" với "nóng quá".
Ví dụ tính (giả định): hố gom nhận nước rửa từ bếp, bạn đo bằng nhiệt kế ở hố được 45 °C. Đối chiếu catalog: dòng SS ghi nước tới +50 °C và dòng FC ghi 50 °C chạy liên tục, nên 45 °C còn trong mức ghi. Dòng KTZ-LH ghi nước tới 40 °C, nên 45 °C vượt mức ghi. Nếu hố của bạn đang dùng KTZ-LH, hãy hỏi bên bán trước khi chạy tiếp, chưa nên kết luận máy hỏng. Đây là số giả định, không phải số đo của hố bạn.
Điện và điểm làm việc làm motor nóng dần
Khi mực nước và nhiệt độ nước đều ổn mà máy vẫn nóng dần, còn hai nhóm: điện và điểm làm việc.
Về điện, việc của bạn là nhìn. Catalog Perotac ghi dòng SS và FC dùng một pha 220–240 V hoặc ba pha 380–415 V, dòng KTZ-LH dùng ba pha 380–415 V (SS trang 1/1, FC trang 2/2, KTZ-LH trang 1/6). Điện cấp yếu, thiếu pha hay lệch pha đều có thể làm motor chạy nặng và nóng, nhưng chỉ thợ điện mới đo và xác nhận được. Bạn ghi tem máy và nói với thợ nhà mình dùng một pha hay ba pha. Hai loại khác nhau ở cách cấp điện và cách bảo vệ, so sánh ở bài bơm chìm nước thải một pha và ba pha.
Dấu hiệu nhìn được: đèn trong nhà chập chờn mỗi lần máy khởi động, ổ cắm hay phích có vết cháy xém. Gặp thì ghi lại, giữ CB ở vị trí tắt, gọi thợ điện.
Về điểm làm việc, máy nóng dần khi phải làm việc nặng hơn mức nó được chọn: van đầu ống xả đóng bớt, ống xả nghẹt một phần, hoặc cột áp thật của hệ thống cao hơn dự tính. Máy vẫn quay nhưng nước ra ít và motor phải gồng. Từ ngoài nhìn: nước hố hạ chậm hơn lúc mới lắp, tiếng máy khác. Khi so với catalog, chỉ so cột áp và lưu lượng tại cùng một cột của bảng Q–H, đừng ghép lưu lượng lớn nhất với cột áp lớn nhất. Các nguyên nhân làm cháy motor nằm ở bài vì sao bơm chìm nước thải nhanh cháy.
Ghi nhật ký một lần chạy trước khi gọi thợ
Có dữ liệu một lần chạy, thợ khoanh nguyên nhân nhanh hơn. Ghi bằng điện thoại cũng được:
- Giờ bật, giờ ngắt.
- Mực nước trong hố lúc ngắt: ngập quá thân, ngang thân hay chỉ còn một phần. Chụp ảnh từ miệng hố.
- Thiết bị nào đang ở vị trí ngắt: CB nào, đèn nào sáng, phao nằm ở đâu.
- Nhiệt độ nước ở hố, nếu nghi nước nóng và có nhiệt kế.
- Tiếng lạ, mùi khét, rung.
- Tem máy: tên dòng, công suất, một pha hay ba pha.
- Đã bật lại mấy lần, cách nhau bao lâu.
Ví dụ nhật ký (giả định): bật lúc 8 giờ, ngắt lúc 8 giờ 30 (chạy 30 phút). Lúc ngắt, mực nước trong hố còn ngang nửa thân máy, CB vẫn bật, đèn tủ sáng. Với dữ liệu này, nghi ngờ đầu tiên là mực nước thấp làm phao hạ hoặc làm bảo vệ nhiệt tác động, chưa phải nước nóng hay điện. Đây là số giả định để minh họa cách đọc.
Muốn đối chiếu tên dòng máy của mình, bạn có thể xem các máy bơm chìm nước thải.
Mấy việc làm máy nóng thêm
Khi hoảng, người ta hay làm mấy việc dưới đây, và đều làm tình hình xấu đi:
- Ấn bật liên tục. Mỗi lần khởi động motor chịu thêm tải. Máy đã nóng thì để nguội.
- Thay CB lớn hơn hoặc nới rơ-le. Chỉ đổi từ "máy ngắt" sang "máy cháy". Chỉnh rơ-le là việc của thợ điện.
- Buộc phao lên cao để máy cố chạy, dễ thành chạy cạn.
- Dội nước vào máy đang có điện. Nguy hiểm về điện, xem câu hỏi bên dưới.
- Mở máy tại chỗ. Khoang phớt và khoang motor để thợ mở.
- Kéo máy lên bằng dây điện. Catalog dòng FC ghi không đặt hay nhấc máy bằng dây điện (trang 2/2). Việc kéo máy lên nên để thợ làm, sau khi ngắt CB.
Câu hỏi thường gặp về máy bơm chìm nước thải bị nóng
Máy bơm chìm nóng tới mức nào là bất thường?
Catalog Perotac ba dòng SS, FC, KTZ-LH không ghi nhiệt độ vỏ máy bình thường, nên chưa có con số để làm ngưỡng, và sờ tay cũng khó phân biệt. Dấu hiệu rõ hơn là máy ngắt lặp lại, có mùi khét hoặc CB nhảy ngay lúc đóng điện. Gặp một trong ba dấu hiệu đó thì ghi nhật ký và gọi thợ.
Máy tự ngắt rồi một lúc tự chạy lại có sao không?
Có thể có. Máy chạy lại không có nghĩa lỗi đã hết. Catalog không ghi thời gian bảo vệ nhiệt tự đóng lại, nên đừng coi "nguội rồi chạy lại" là cơ chế chắc chắn. Ngắt rồi chạy lại nhiều lần thì ghi giờ từng lần vào nhật ký và nhờ thợ kiểm.
Có nên dội nước lạnh cho máy bơm chìm mát nhanh không?
Không nên. Dội nước vào máy đang có điện nguy hiểm về điện, và catalog FC ghi motor máy chìm được làm mát bằng nước quanh nó (catalog SS không ghi). Máy đã ngắt thì ngắt CB từ chỗ khô và để nguội. Nghi nước quanh máy thiếu thì kiểm mực nước và nhiệt độ nước ở hố.
Máy bơm chìm có cần ngập hết thân mới chạy được không?
Tùy dòng. Dòng FC ghi mực bơm tối thiểu 10 cm trên thân máy. Dòng KTZ (1,5–15 kW) ghi mực chạy liên tục tính từ đáy máy: 120, 150 hoặc 190 mm theo cỡ công suất. Dòng SS catalog không ghi mực, nên hỏi bên bán trước khi chỉnh phao thấp xuống.
Đổi sang máy công suất lớn hơn có hết nóng không?
Chưa chắc. Nếu nguyên nhân là nước quanh máy thiếu, nước thải quá nóng, rác kẹt hoặc điện cấp sai, máy lớn hơn vẫn gặp đúng chuyện đó. Khoanh nguyên nhân trước, rồi nhờ bên bán chọn máy theo hố và đường ống của bạn. Máy nhà bạn vẫn ngắt sau khi làm đến đây thì gửi nhật ký một lần chạy, ảnh tem máy và ảnh miệng hố qua trang liên hệ.