Sáng ra, nắp hố gom hé lên đã thấy nước đục dâng gần miệng ống. Bật công tắc, máy bơm dưới hố im lìm, hoặc chỉ ù lên một tiếng rồi thôi. Bếp và nhà vệ sinh vẫn xả thêm nước xuống. Người đứng cạnh hố lúc đó hoang mang hai điều: chỗ nào hỏng, và mình được làm gì mà không bị giật điện hay dính nước thải.
Trả lời ngắn: khi máy bơm chìm nước thải không chạy, tự kiểm ba chỗ từ chỗ khô: điện tới máy (CB, phích), phao có kẹt không, máy im hay kêu ù. Kêu ù không quay, CB nhảy lại ngay hoặc có mùi khét thì rút điện, gọi thợ. Máy quay đều mà nước không hạ là bệnh khác, xem bài máy chạy mà không lên nước.
Bài đi theo thứ tự: giữ an toàn, ba chỗ kiểm, bảng phân biệt triệu chứng, ngưỡng dừng, rồi điều catalog Perotac ghi để nói chuyện với thợ cho nhanh. Mọi bước ở đây chỉ là nhìn, nghe và bật tắt CB.
Trước khi kiểm: ba việc giữ an toàn
- Đứng chỗ khô, tay khô. Chỉ bật tắt CB hoặc rút phích khi nền dưới chân khô. Nền quanh tủ điện hay ổ cắm đang ướt thì để nguyên, gọi thợ điện.
- Nhìn từ miệng hố. Dùng đèn pin soi xuống. Phao, cánh và dây điện trong hố là phần thợ xử lý sau khi đã ngắt điện.
- Kéo máy lên chỉ bằng dây hoặc xích kéo, sau khi ngắt CB. Catalog dòng FC ghi rõ: không đặt hay nhấc máy bằng dây điện (Perotac FC, trang 2/2). Việc kéo máy nên để thợ làm.
Cũng đừng ấn công tắc liên tục. Máy đang kẹt mà ép khởi động nhiều lần chỉ làm motor nóng thêm, lý do ở bài vì sao bơm chìm nước thải nhanh cháy.
Chỗ thứ nhất: điện có tới máy không
Nhiều lần "máy không chạy" chỉ là chưa có điện. Nhìn từ ngoài vào:
- Điện lưới: đèn, quạt trong nhà còn chạy không. Cả nhà mất điện thì máy bơm không có lỗi gì.
- CB của máy: CB (aptomat) là cần gạt trong tủ điện, tự nhảy xuống để ngắt điện khi có sự cố. Nếu CB đã tự nhảy hoặc chưa rõ lý do đang tắt, không bật lại; để nguyên và gọi thợ điện.
- Phích và ổ cắm (với bản có phích): lỏng, lệch, cháy xém hay ẩm thì để nguyên, gọi thợ điện.
- Đèn báo ở tủ điều khiển, nếu có: chỉ nhìn đèn, không mở tủ.
Nếu CB đang tắt hoặc vừa tự nhảy, dừng tại đây: để nguyên, không đóng điện thử và gọi thợ điện. Nếu CB đang bật ổn định mà máy vẫn im, chuyển sang quan sát phao. CB nhảy bất cứ lúc nào thì không bật lại; nguyên nhân có thể là chạm chập, rò điện hoặc motor kẹt, không thể phân biệt từ ngoài hố.
Máy một pha và ba pha cấp điện khác nhau, so sánh ở bài bơm chìm nước thải một pha và ba pha. Điều cần nhớ ở đây: catalog dòng FC ghi bản ba pha do người dùng tự lắp bảo vệ motor, nên máy ba pha không chạy thì thợ điện phải kiểm cả phía tủ điện.
Chỗ thứ hai: phao có cho máy chạy không
Phao là quả nổi buộc dây, nổi theo mực nước để báo máy bật hoặc tắt. Phao kẹt khiến máy "không chạy" dù máy còn tốt.
Trước hết, máy nào cũng có phao là suy đoán sai. Catalog dòng SS ghi có bản kèm phao (Perotac SS, trang 1/1). Catalog dòng FC không nhắc phao, catalog dòng KTZ-LH không ghi phao (Perotac FC, trang 2/2; Perotac KTZ-LH, trang 1/6). Nhiều hố do thợ lắp phao riêng, hoặc điều khiển tay. Hố nhà bạn không có phao thì sang chỗ thứ ba.
Nếu có phao, nhìn từ miệng hố:
- Phao nằm thấp, bị kẹp. Dây phao quấn vào ống, vướng thành hố hoặc mắc vào dây cáp máy. Nước dâng cao mà phao vẫn nằm dưới thì máy không được gọi chạy.
- Phao treo cao. Cặn, mỡ hay rác giữ phao lại, nên nó không rơi khi nước hạ hoặc không nổi khi nước dâng.
- Nước chưa tới mức bật. Mực nước thấp hơn mốc phao thì máy im là đúng. Hố đầy hay chưa, hãy nhìn bằng mắt.
Thấy phao kẹt: ngắt CB, nhờ thợ gỡ. Cách "nối tắt phao cho máy chạy tạm" nghe tiện nhưng bỏ luôn lớp bảo vệ, máy sẽ chạy cả khi hố cạn (xem phần câu hỏi cuối bài).
Còn một mốc không nhìn thấy được là mực nước tối thiểu quanh máy. Catalog dòng FC ghi mực bơm tối thiểu 10 cm trên thân máy (Perotac FC, trang 2/2). Catalog dòng KTZ-LH ghi mực nước chạy liên tục, tính từ đáy máy, là 120, 150 hoặc 190 mm tùy cỡ công suất (Perotac KTZ-LH, trang 3/6). Catalog dòng SS không ghi mốc này, hỏi bên bán theo đúng mã máy.
Chỗ thứ ba: máy im lìm hay kêu ù mà không quay
Chỗ thứ ba dùng tai. Sau khi qua hai chỗ trên, đứng chỗ khô và nghe lúc máy được cấp điện. Có ba kiểu:
Im lìm hoàn toàn. Không tiếng ù, ống xả không rung, mặt nước trong hố không động. Điện chưa tới motor hoặc phao chưa gọi máy. Quay lại chỗ thứ nhất và thứ hai; cả hai ổn mà vẫn im thì gọi thợ điện.
Kêu ù mà không quay. Tiếng ù đặc, trầm, kéo dài, có thể thấy rung ở ống hoặc nắp hố, nhưng ống xả không có nước chảy. Gặp kiểu này, không chạm phích hoặc ổ cắm nếu nền hay thiết bị ướt; chỉ ngắt CB từ vị trí khô khi thao tác an toàn, rồi gọi thợ. Nguyên nhân có thể là rác kẹt cánh, trục nặng, bộ khởi động ở bản một pha hoặc thiếu pha ở bản ba pha. Đừng vội đoán là hỏng tụ: không phải máy nào cũng dùng tụ, và từ ngoài hố không đủ cơ sở kết luận. Việc của chủ nhà là tránh xa phần điện ướt, ngắt CB từ vị trí khô nếu an toàn và báo thợ.
Quay mà không ra nước. Tiếng máy chạy đều, êm hơn tiếng ù đặc, nhưng nước trong hố không hạ. Máy chạy được, nước bị chặn ở chỗ khác: van một chiều, chiều quay, cột áp, cánh mòn. Phần này nằm ở bài máy chạy mà không lên nước.
| Triệu chứng | Chỗ nghi trước | Chủ nhà tự làm được | Việc của thợ |
|---|---|---|---|
| Im lìm hoàn toàn | Mất điện lưới, CB đã nhảy, phao kẹt thấp, đứt dây | Nhìn đèn và trạng thái CB; nếu CB đã nhảy thì để nguyên, không bật lại; nhìn phao từ miệng hố | Kiểm mạch điện và phao khi đã ngắt điện |
| Kêu ù mà không quay | Cánh hoặc trục kẹt, bộ khởi động, thiếu pha | Rút điện, ngắt CB, ghi lại tiếng và thời điểm | Kéo máy lên, kiểm cánh, trục, bộ khởi động, đo điện |
| Quay mà không ra nước | Đường xả, van một chiều, chiều quay, cột áp | Nhìn nước có hạ không, ghi thời gian hạ | Kiểm đường xả và chiều quay, so điểm làm việc với catalog |
Máy bơm chìm nước thải không chạy: khi nào dừng tự kiểm, gọi thợ
Ngắt CB từ vị trí khô nếu thao tác an toàn, không chạm phích hoặc ổ cắm ướt, và gọi thợ ngay khi gặp một trong các dấu hiệu sau:
- Máy kêu ù mà không quay.
- CB bật lên lại nhảy ngay.
- Có mùi khét, khói, phích hay ổ cắm nóng bất thường.
- Dây cáp trầy hở, phích chảy, ổ cắm ướt hoặc cháy.
- Nước tràn sát tủ điện, hoặc nền quanh chỗ bạn đứng đang ướt.
- Máy chạy rồi tự tắt, lặp lại mà chưa rõ vì sao.
Điều hơi ngược: máy "không chạy" nhiều khi là máy còn tốt, chỉ do phao kẹp dưới thấp hoặc CB đã nhảy vì lý do tạm thời; ba lỗi đó nhìn là thấy. Máy kêu ù là lúc phải ngắt CB từ vị trí khô nếu an toàn, không chạm phích/ổ cắm ướt và không đóng điện thử thêm.
Những việc dưới đây thuộc về thợ, dù hướng dẫn nào trên mạng có viết: mở tụ hay xả điện ở tụ, đo điện, nối hoặc bọc lại dây, nối tắt phao, tháo cánh bơm, thò tay xuống hố, kéo máy lên bằng dây điện. Đây là những việc dễ gây giật điện hoặc dính nước thải.
Khi gọi thợ, nói ba thứ: máy im hay kêu ù, CB có nhảy không, phao có kẹt không. Thợ nghe xong đã khoanh được vùng cần kiểm.
Điều catalog ghi giúp thợ sửa nhanh hơn
Catalog Perotac có vài điều về bảo vệ motor, dây cáp và mực nước. Biết trước thì hỏi thợ chính xác hơn.
| Dòng máy | Bảo vệ motor | Dây cáp, nguồn điện | Mực nước | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| SS | Catalog không ghi bảo vệ nhiệt | Một pha 220–240 V; ba pha 380–415 V | Catalog không ghi mực chạy tối thiểu | Motor quấn lại được; có bản kèm phao (trang 1/1) |
| FC | Bản một pha có bộ ngắt nhiệt nhỏ để tránh hỏng motor khi cánh bị kẹt; bản ba pha do người dùng tự lắp bảo vệ motor | Bản một pha kèm cáp 10 m | Mực bơm tối thiểu 10 cm trên thân máy | Không đặt hay nhấc máy bằng dây điện; catalog không nhắc phao (trang 2/2) |
| KTZ-LH | Bảo vệ nhiệt tích hợp tới 15 kW | Ba pha 380–415 V; cáp 8 m | Mực nước chạy liên tục 120, 150 hoặc 190 mm tính từ đáy máy, tùy cỡ công suất | Catalog không ghi phao, không ghi bản một pha (trang 1/6, 3/6) |
Một dòng có bảo vệ không có nghĩa là máy không bao giờ cháy; đó chỉ là một lớp, còn CB, phao và mực nước vẫn phải đúng. Với dòng SS, catalog không ghi bảo vệ nhiệt nên hỏi bên bán thay vì suy luận.
Câu nên ghi sẵn để hỏi thợ hoặc bên bán:
- Máy nhà tôi một pha hay ba pha, có tủ điều khiển riêng không?
- Có phao không, phao do hãng kèm hay thợ lắp thêm?
- Mực nước tối thiểu để chạy liên tục là bao nhiêu với đúng mã này?
- Máy đã dùng lâu, lần gọi này có nên kéo lên kiểm cánh và phớt không?
Máy quá cũ, kiểm xong vẫn hỏng lặp lại thì xem danh mục bơm chìm nước thải để cân nhắc máy khác.
Câu hỏi thường gặp về máy bơm chìm nước thải không chạy
Máy bơm chìm kêu ù ù mà không chạy là bị gì?
Chưa kết luận được từ ngoài hố. Tiếng ù mà không quay nghĩa là motor có điện nhưng trục không quay được; nguyên nhân có thể là rác kẹt cánh, trục nặng, bộ khởi động ở bản một pha hoặc thiếu pha ở bản ba pha. Chủ nhà ngắt CB từ vị trí khô nếu an toàn, không chạm phích/ổ cắm ướt và gọi thợ; không đóng điện đi đóng lại để thử.
CB nhảy ngay khi bật máy bơm chìm thì có bật lại được không?
Không nên. CB nhảy ngay lúc đóng điện báo có chạm chập, rò điện hoặc motor đang kẹt. Để CB ở vị trí tắt và gọi thợ. Bài sự cố bơm chìm nước thải nói thêm về trường hợp CB nhảy sau khi máy đã chạy một lúc.
Máy bơm chìm nước thải để lâu không dùng, nay không chạy thì sao?
Vẫn đi qua ba chỗ như bình thường. Máy để lâu dễ gặp phao dính cặn, dây điện ẩm, ổ cắm xỉn, nên nhìn những chỗ đó trước. Catalog các dòng trong bài không ghi cách bảo quản khi để lâu, hỏi bên bán theo đúng mã. Nếu máy kêu ù mà không quay, ngắt CB từ vị trí khô nếu an toàn, tránh chạm vào phần điện ướt và gọi thợ.
Phao hỏng có nối thẳng cho máy chạy tạm được không?
Không. Nối tắt phao là bỏ lớp điều khiển mực nước, máy chạy cả khi hố cạn lúc không ai canh. Máy chìm cần nước bao quanh; catalog dòng FC ghi mực bơm tối thiểu 10 cm trên thân máy. Chạy cạn là một nguyên nhân làm nóng motor ở bài vì sao bơm chìm nhanh cháy. Cách an toàn là ngắt CB, nhờ thợ gỡ hoặc thay phao.
Máy chạy được một lúc rồi tự tắt, nghỉ một lúc lại chạy là sao?
Có thể bảo vệ motor đã ngắt, hoặc phao hay nguồn điện có vấn đề. Bài này không khẳng định cơ chế nào đúng cho máy nhà bạn, cần thợ kiểm tại chỗ. Chủ nhà ghi lại được: chạy bao lâu thì tắt, lúc đó nước hố cao hay thấp, CB có nhảy không, có mùi nóng hay khét không. Có mùi khét thì tránh xa phần điện; ngắt CB từ vị trí khô nếu an toàn và gọi thợ.
Chưa chắc máy nhà mình thuộc kiểu nào, hoặc cần đối chiếu mã máy với catalog? Liên hệ qua trang này, mô tả theo ba chỗ trên và kèm mã máy nếu đọc được trên thân máy.