Sáu giờ chiều, cả tòa nhà cùng nấu cơm, tắm giặt. Dưới phòng bơm, tiếng máy vẫn chạy đều. Lên tầng trên cùng thì vòi chỉ chảy nhỏ giọt, máy giặt báo thiếu nước. Ban quản lý đọc nhãn thấy máy bơm trục đứng 5,5 kW và nghĩ ngay tới chuyện thay máy to hơn.
Trả lời ngắn: Chung cư tầng cao vẫn yếu nước dù có máy bơm trục đứng 5,5 kW thì chưa nên đổi máy. Đo áp ở đầu hút, đầu đẩy và tầng trên cùng, lúc vắng và lúc cao điểm. Áp mất ở khúc nào, lỗi nằm quanh đó: đường hút, máy, lọc và van, bình áp, cảm biến hoặc bể mái.
Con số 5,5 kW chỉ cho biết động cơ cỡ nào. Nó không cho biết nước lên được mấy tầng, vì áp ở tầng trên cùng còn phụ thuộc lưu lượng giờ cao điểm, tổn thất trên ống và thiết bị điều khiển. Ở phần catalog bên dưới, cùng 5,5 kW mà cột áp của bốn mã được chọn chênh nhau hơn hai lần.
Yếu một căn hay cả tòa: ba câu hỏi để khoanh vùng
Trước khi cầm đồng hồ áp, hãy hỏi ba câu: yếu ở đâu, yếu lúc nào, yếu kiểu gì (nhỏ đều hay chập chờn). Câu trả lời đã loại được nhiều nghi vấn.
| Bạn thấy | Nghi trước |
|---|---|
| Một căn yếu, căn cùng tầng vẫn ổn | Trong căn: lọc đầu vòi, van khóa nhánh, ống nhánh. Chưa liên quan tới phòng bơm |
| Từ một tầng trở lên yếu, tầng dưới ổn | Chênh cao và vùng áp: tầng cấp từ bể mái, ống đứng cáu cặn, điểm cao nhất của vùng |
| Cả tòa yếu vào giờ cao điểm, khuya vẫn ổn | Lưu lượng cao điểm: lọc hoặc van nghẹt một phần, ống nhỏ, số bơm chạy chưa đủ |
| Yếu cả ngày lẫn đêm | Áp đầu đẩy thấp: đường hút, nguồn nước vào bể ngầm, điện, máy |
| Áp lên xuống, bơm đóng ngắt liên tục | Bình tích áp, rơ-le hoặc cảm biến, cài đặt biến tần, van một chiều hở |
Bảng này là thứ tự nghi, chưa phải kết luận. Muốn kết luận phải có số đo.
Đo áp ba chỗ: đầu hút, đầu đẩy và tầng trên cùng
Cần ba đồng hồ áp đã được kiểm cho khỏi lệch (hoặc một đồng hồ chuyển lần lượt qua ba điểm, nếu không đọc được cùng lúc thì ghi giờ từng lần đọc). Đọc hai lần: lúc vắng nước (khuya) và lúc cao điểm. Ghi thêm số bơm đang chạy. Khoảng 10 m cột nước tương ứng khoảng 1 bar, nên áp đọc được có thể đổi sang mét để so với bảng catalog.
Ví dụ giả định để tập đọc: đồng hồ tầng trên cùng cao hơn đồng hồ đầu đẩy 40 m, riêng chênh cao đã ăn khoảng 4,0 bar.
| Lúc đo | Đầu đẩy | Tầng trên cùng | Áp mất giữa hai đồng hồ | Trừ 4,0 bar chênh cao còn lại |
|---|---|---|---|---|
| Khuya | 6,0 bar | 1,9 bar | 6,0 − 1,9 = 4,1 bar | 0,1 bar |
| Cao điểm | 5,6 bar | 0,9 bar | 5,6 − 0,9 = 4,7 bar | 0,7 bar |
Đầu đẩy chỉ tụt nhẹ, từ 6,0 xuống 5,6 bar. Nhưng phần áp mất do ma sát giữa hai đồng hồ tăng từ 0,1 lên 0,7 bar. Đó là dấu hiệu áp bị mất trên đường ống (lọc, van, ống hẹp), máy vẫn làm phần việc của nó. Nếu đầu đẩy cũng tụt mạnh, ví dụ từ 6,0 xuống 3,0 bar, hãy nhìn về phía đường hút và máy. Các số này chỉ là giả định để minh họa, không phải số đo của tòa nhà nào.
Sau khi có số, đọc theo bảng sau:
| Đầu hút | Đầu đẩy | Tầng trên cùng | Nghi trước |
|---|---|---|---|
| Thấp, kim rung, máy ồn | Thấp | Thấp | Đường hút: bể ngầm cạn, rọ hoặc lọc hút nghẹt, lọt khí ở mối nối |
| Ổn | Thấp hơn lúc mới lắp, cả khi vắng nước | Thấp | Máy: mòn buồng cánh, sụt nguồn điện, chiều quay sai, ngưỡng cài đặt thấp |
| Ổn | Cao | Thấp, tụt mạnh vào cao điểm | Đường ống: lọc Y, van khóa, van một chiều, ống cáu cặn, rò |
| Ổn | Dao động liên tục | Chập chờn | Bình tích áp, rơ-le, cảm biến, biến tần |
| Ổn | Ổn | Chỉ tầng sát mái yếu | Bể mái và chênh cao |
Máy rung kèm hụt áp thì đọc thêm bài bơm trục đứng đa tầng cánh rung, hụt áp: cánh hay đường hút để tách lỗi đường hút khỏi lỗi buồng cánh.
Van một chiều, lọc Y, van khóa: áp mất ngay trên đường ống
Khi đầu đẩy cao mà tầng trên yếu, hãy đi dọc ống từ máy lên. Ba chỗ cần xem:
- Lọc Y: cặn dồn vào lưới làm ống bị thắt. Đo áp trước và sau lọc lúc cao điểm; chênh lớn nghĩa là lọc đang cản dòng. Cắt điện, đóng van hai phía và xả áp rồi mới mở nắp lọc.
- Van một chiều: kẹt thì đường nước bị thắt, hở thì nước chảy ngược về khi máy dừng. Dấu hiệu hở là máy dừng mà kim đồng hồ tụt nhanh, rồi máy phải khởi động lại liên tục.
- Van khóa: có người đóng gần hết để giảm ồn hoặc sau lần sửa quên mở lại. Kiểm tra tay van, và nếu van cũ thì kiểm cả phần cánh bên trong.
Thêm vào đó là ống đứng dùng lâu năm: cặn và gỉ bám thành ống làm tiết diện nhỏ đi, nên cùng một lưu lượng mà áp mất nhiều hơn lúc mới lắp. Và nếu gần phòng bơm áp cao còn điểm xa thấp, mạng ống có thể đang mất cân bằng chứ chưa chắc máy yếu.
Bình tích áp, rơ-le, cảm biến: bơm nhảy liên tục, nước chập chờn
Nếu kim đồng hồ chạy lên xuống và bơm đóng ngắt liên tục, vòi sẽ lúc mạnh lúc yếu. Hãy xem phần điều khiển:
- Bình tích áp mất hơi hoặc hỏng màng: bình không còn đệm áp, bơm phải chạy dừng liên tục. Kiểm áp hơi nạp theo hướng dẫn của hãng bình, sau khi xả áp phía nước.
- Rơ-le hoặc cảm biến áp: ngưỡng ngắt cài thấp thì bơm dừng khi áp tầng trên chưa đủ. Cảm biến đặt sát phòng bơm chỉ đọc áp ở đó, không đọc áp ở tầng bất lợi nhất.
- Biến tần giữ áp: nếu áp đặt (setpoint) thấp hơn nhu cầu tầng trên cùng, máy "đủ" theo cảm biến mà vòi trên cùng vẫn yếu. Biến tần giữ áp ổn định, nhưng không khắc phục thay cho lọc nghẹt hay van lỗi.
Có hệ dùng biến tần vẫn giữ bình tích áp, có hệ thì không; điều đó do thiết kế của hệ quyết định, đừng tự tháo bình khi chưa hỏi người thiết kế hoặc bên lắp.
Catalog Perotac CDLF (trang 1/12) ghi bơm có thể lắp bộ bảo vệ thông minh chống chạy khô, mất pha và quá tải. Ghi như vậy chưa có nghĩa bộ đó đã kèm theo máy trong tòa nhà của bạn; hãy xem tủ điện hoặc hỏi bên bán.
Bể mái và tầng sát mái: yếu vì chênh cao, không hẳn vì máy
Nếu tầng trên cùng được cấp từ bể mái chảy tự nhiên, áp tại vòi chỉ do chênh cao giữa mặt nước bể và vòi. Tầng áp mái chỉ cách mặt nước vài mét thì áp rất thấp, và mực bể xuống thấp vào cao điểm thì càng thấp hơn. Khi đó nâng công suất máy dưới hầm không đổi được chênh cao này.
Hãy hỏi người vận hành: tầng trên cùng đang cấp từ bể mái hay từ cụm tăng áp? Mực bể mái lúc cao điểm là bao nhiêu? Phao và ống cấp xuống từ bể có bị nghẹt không? Có tòa nhà phải chia vùng áp hoặc lắp thêm bơm tăng áp riêng cho tầng sát mái; quyết định đó thuộc kỹ sư thiết kế cấp nước.
Đường hút bể ngầm: máy trục đứng không tự mồi
Catalog CDLF (trang 1/12) mô tả đây là bơm trục đứng nhiều tầng cánh không tự mồi, dùng cho chất lỏng sạch, không lẫn hạt rắn hay xơ. Hai ý này kéo theo việc kiểm đường hút:
- Mực nước bể ngầm vào giờ cao điểm: nước tụt thấp thì máy hút lẫn khí, áp đầu đẩy dao động.
- Rọ hút, lọc hút và mối nối ống hút: lọt khí hoặc nghẹt xơ đều làm máy ồn và hụt áp.
- Nước trong bể: catalog ghi chất lỏng không lẫn hạt rắn hay xơ, nên cặn, rêu hoặc xơ bị hút vào buồng cánh là điều cần chặn bằng lọc và vệ sinh bể.
Bài bơm trục đứng là gì giải thích dòng đa tầng, inline và turbine khác nhau ra sao, nếu bạn chưa chắc máy dưới hầm thuộc loại nào.
Máy bơm trục đứng 5,5 kW: khi nào mới nghi máy
Chỉ nghi máy sau khi đường hút, đường ống, bình áp, cảm biến đã sạch lỗi. Cách làm: lấy lưu lượng thật lúc cao điểm (nhờ đơn vị vận hành đo), lấy cột áp thật bằng hiệu áp đầu đẩy trừ đầu hút đổi sang mét, rồi đặt điểm đó lên bảng Q–H của đúng mã máy ghi trên tem. Nếu cột áp thật thấp hơn cột áp catalog ở cùng lưu lượng khá nhiều thì nghi máy. Nếu khớp mà tầng cao vẫn yếu thì máy làm đúng phần của nó, còn lỗi nằm ở ống, bể, cài đặt hoặc nhu cầu cao điểm vượt cỡ máy. Cách tính lưu lượng cao điểm có trong bài bơm tăng áp tòa nhà theo giờ cao điểm.
Trên catalog Perotac CDLF (trang 5/12 đến 8/12), nhiều mã có động cơ 5,5 kW. Bảng dưới đọc cột áp của bốn mã ở cùng hai mức lưu lượng, đúng ô trong bảng, không nội suy (catalog ghi thêm chữ T cuối mã cho bản 3 pha):
| Mã | Động cơ | Cột áp tại 10 m³/h | Cột áp tại 12 m³/h |
|---|---|---|---|
| CDLF8-16 | 5,5 kW | 130 m | 106 m |
| CDLF12-8 | 5,5 kW | 88 m | 80 m |
| CDLF16-6 | 5,5 kW | 80 m | 78 m |
| CDLF20-4 | 5,5 kW | 54 m | 53 m |
Trong bốn mã này, cùng 5,5 kW mà tại 10 m³/h cột áp từ 54 m đến 130 m. Vì vậy "máy 5,5 kW" nói chưa đủ để biết máy có hợp một tòa nhà hay không: phải biết mã, số tầng cánh và điểm làm việc thật.
Đọc bảng còn thấy một điều với giờ cao điểm: lưu lượng tăng thì cột áp giảm. Hàng CDLF12-8 cho 95,5 m tại 7 m³/h, 88 m tại 10 m³/h, 70 m tại 14 m³/h và 56 m tại 16 m³/h. Giờ cao điểm kéo lưu lượng lên, máy tự trượt sang phải đường cong và áp ở tầng trên cùng thấp đi.
Công suất lớn hơn cũng không đồng nghĩa cột áp cao hơn. Tại 10 m³/h, CDLF20-6 (7,5 kW) cho 81 m, còn CDLF12-8 (5,5 kW) cho 88 m. Điều quyết định là mã máy và điểm làm việc, không chỉ con số kW. Cách so cột áp tại đúng một cột lưu lượng được giải thích kỹ ở bài chọn bơm đa tầng cánh 3hp: CDLF2-18 hay CDLF4-12.
Hai lưu ý khi đọc catalog:
- Catalog có hai cột công suất, kW và HP. Hàng 5,5 HP (như CDLF8-12 và CDLF12-6) là động cơ 4 kW; hàng 5,5 kW ghi 7,5 HP. Người gõ "5.5" có thể đang nhìn nhầm cột.
- Đường cong trong catalog đo ở 50 Hz với nước sạch 20 °C không lẫn khí. Chất lỏng làm việc ghi từ −15 đến +70 °C với loại thường. Động cơ trên 3 kW là loại 3 pha 380–415 V.
Catalog không ghi số tầng nhà, nên không đọc ra được "máy này đẩy mấy tầng".
Sáu lỗi dễ mắc khi xử lý nước yếu ở chung cư
- Thay máy to hơn khi chưa đo áp ở ba chỗ.
- Đo một lần ban đêm rồi kết luận "áp bình thường"; lỗi thường chỉ hiện ra giờ cao điểm.
- Gắn đồng hồ ở đầu đẩy rồi coi đó là áp tầng trên.
- Chỉnh ngưỡng rơ-le hoặc áp đặt cao lên để "mạnh hơn" mà không xem ống cũ có chịu nổi không.
- Mở lọc Y hoặc tháo van khi chưa cắt điện và chưa xả áp.
- Gộp mọi máy gọi là "trục đứng" thành một dòng. Máy inline và máy đa tầng cánh đều được gọi vậy nhưng cấu tạo khác nhau; hãy đọc mã trên tem rồi tra đúng catalog của mã đó.
Câu cần hỏi trước khi đổi máy hoặc mua máy mới
- Yếu ở đâu (một căn, một tầng, cả tòa) và vào giờ nào?
- Ba số áp (đầu hút, đầu đẩy, tầng trên cùng) lúc khuya và lúc cao điểm là bao nhiêu?
- Lưu lượng thật lúc cao điểm là bao nhiêu m³/h?
- Mã chính xác trên tem máy hiện có là gì, đọc từ chính tem?
- Tầng trên cùng được cấp từ bể mái hay từ cụm tăng áp? Có bình tích áp, biến tần không, áp đặt là bao nhiêu?
- Ống đứng và lọc Y đã lắp bao lâu, lần xả cặn gần nhất là khi nào?
Gửi các số trên qua trang liên hệ cùng mã máy trên tem, bên bán có thể đối chiếu điểm làm việc thật với bảng Q–H của đúng mã.
Câu hỏi thường gặp về máy bơm trục đứng 5,5 kW và nước yếu ở chung cư
Máy bơm trục đứng 5,5 kW đẩy được bao nhiêu tầng?
Công suất động cơ không cho biết số tầng. Số tầng phụ thuộc cột áp máy ở lưu lượng cao điểm, tổn thất ống và áp cần ở vòi. Catalog CDLF ghi cột áp theo từng mã và từng mức lưu lượng, không ghi số tầng; tại 10 m³/h các mã 5,5 kW trong bảng trên cho từ 54 m đến 130 m.
Nâng từ 5,5 kW lên 7,5 kW có hết yếu nước không?
Chưa thể nói trước. Nếu áp mất ở lọc, van, ống cũ hay bể mái thì đổi máy không sửa được chỗ đó. Ngay trong catalog, tại 10 m³/h mã 7,5 kW CDLF20-6 cho 81 m, thấp hơn mã 5,5 kW CDLF12-8 với 88 m.
Lắp biến tần thì có bỏ được bình tích áp không?
Không nên tự quyết. Có hệ dùng biến tần vẫn giữ bình để máy không phải chạy dừng liên tục. Việc giữ hay bỏ bình thuộc thiết kế của từng hệ, nên hỏi người thiết kế hoặc bên lắp.
Tầng sát mái yếu nước có phải do máy bơm tăng áp yếu không?
Chưa chắc. Nếu tầng đó cấp từ bể mái chảy tự nhiên, áp chỉ do chênh cao từ mặt nước bể tới vòi, máy dưới hầm không đổi được chênh cao này. Hãy đo áp ở tầng đó và kiểm mực bể mái lúc cao điểm trước khi nghi máy.