Chiều nay mưa to, bạn bật máy giặt cho kịp đồ. Một lát sau, ngoài sân, nắp hố ga bắt đầu sủi, nước xám đục lẫn xơ vải trồi lên rồi loang ra nền gạch. Trời khô thì yên, hễ mưa lớn là bị. Câu nghĩ đầu tiên của nhiều người là "mua máy bơm hố ga đặt vào cho xong". Khoan, có chuyện cần hỏi trước.
Trả lời ngắn: với máy bơm hố ga, hãy phân biệt trước: cống ngoài đầy dội ngược, hay ống và hố ga nhà nghẹt. Trào cả lúc trời khô thường là ống nghẹt, máy không chữa được. Trào khi mưa lớn là cống ngoài đầy; máy chỉ giúp khi xả được tới chỗ không dội về.
Số kỹ thuật trong bài lấy từ catalog Perotac; điều catalog không ghi thì bài nói thẳng là không ghi.
Nước giặt trào lên sân: cống ngoài dội vào hay ống nhà bị nghẹt
Nước trào lên sân thường do một trong hai kiểu, và mỗi kiểu cần một cách chữa khác.
Kiểu một, cống ngoài đầy dội ngược. Mưa lớn khiến rãnh và cống ngoài ngõ đầy nước. Nước chỗ đó dâng cao hơn, nên khi nước nhà xả ra thì không có chỗ đi, thậm chí nước cống còn đẩy ngược vào ống nhà. Cống rút thì nhà hết trào.
Kiểu hai, ống hoặc hố ga nhà nghẹt. Tóc, xơ vải, cặn xà phòng, bùn đất lâu ngày bám dày trong ống và đáy hố. Kiểu này trào cả khi trời khô, nhất là lúc xả máy giặt, vì máy giặt xả một lượng nước dồn trong thời gian ngắn.
Cũng có nhà bị cả hai: ống đã hẹp sẵn, mưa đến thì lộ ra.
| Cống ngoài đầy dội ngược | Ống hoặc hố ga nhà nghẹt | |
|---|---|---|
| Trào khi nào | Khi mưa lớn, lúc cống ngoài đầy; tạnh mưa một lúc thì hết | Cả lúc trời khô, nhất là khi xả máy giặt hoặc xả nhiều nước một lúc |
| Dấu hiệu thấy được | Rãnh, nắp cống ngoài ngõ đầy sát miệng; cùng dãy nhà cũng bị | Cống ngoài vẫn trống; chỉ nhà bạn bị; nước rút chậm dần từ trước mùa mưa |
| Cách xử lý | Chặn nước từ cống dội vào nhà trên đường thoát (việc của thợ cấp thoát nước); đổi chỗ xả nếu bơm | Thông ống, nạo vét đáy hố, hạn chế xơ vải và cặn đi xuống |
| Máy bơm có giúp không | Chỉ khi xả được tới chỗ không dội về; xả vào đúng cống đang đầy thì nước chạy vòng | Không; máy đặt vào hố nghẹt vẫn phải qua đoạn ống nghẹt phía sau |
| Việc nên làm trước | Quan sát cống ngoài, ghi lại thời điểm trào | Thử xả nước lúc trời ráo (phần dưới) |
Tự kiểm tại nhà trong mười lăm phút
Không cần dụng cụ. Làm lúc trời ráo, có người đứng cùng nếu phải mở nắp hố.
- Nhớ lại lịch trào. Chỉ trào lúc mưa lớn, hay cả lúc nắng? Chỉ lúc xả máy giặt, hay cả khi rửa bát, tắm? Trào cả lúc nắng nghiêng về ống nghẹt.
- Ra xem cống ngoài lúc có mưa nếu an toàn, đứng trên vỉa hè hoặc chỗ khô. Rãnh, nắp cống ngoài ngõ đầy nước sát miệng thì nhiều khả năng cống ngoài là thủ phạm. Hàng xóm cũng than thì càng rõ.
- Thử xả nước lúc trời ráo. Mở máy giặt xả một lượt, hoặc đổ vài xô nước sạch xuống hố. Nước rút đều thì ống thông. Nước dâng lên rồi rút lờ đờ, hoặc sủi bọt ở nắp ga, thì ống hoặc đáy hố đang nghẹt.
- Mở nắp hố xem đáy nếu nắp nhẹ và có người đỡ. Thấy lớp xơ vải, cặn dày đặc là câu trả lời. Không cúi sát, không thò tay xuống, không đeo hay cầm đồ điện.
- Ghi lại để đưa thợ: mưa bắt đầu lúc nào, bao lâu thì nước trào, trào chỗ nào, rút lúc nào. Thêm một tấm ảnh.
Về điện, giữ nguyên tắc chung: không đứng trong nước chạm công tắc, ổ cắm, phích; muốn ngắt CB thì ngắt từ chỗ khô; việc nào chạm tới dây, tụ, tủ điện thì nhờ thợ điện.
Khi nào cần máy bơm hố ga, khi nào không
Máy bơm hố ga hợp với một tình huống: nước đã dồn về hố, nhưng nước không tự chảy ra được, nên cần đẩy lên cao hoặc đẩy ra chỗ nhận nước khác. Ví dụ đáy hố thấp hơn mặt cống, hoặc nước phải bơm lên vượt tường rào.
Nên cân nhắc máy bơm khi:
- Đường ống nhà thông, nhưng hố nằm thấp hơn chỗ nhận nước nên nước không chảy xuôi được.
- Có chỗ xả không bị dội về lúc mưa lớn, đã hỏi thợ cấp thoát nước mà họ xác nhận được.
Chưa nên mua máy khi:
- Trào cả lúc trời khô: việc cần làm là thông ống, không phải bơm.
- Chỗ xả là chính cái cống ngoài đang đầy. Bơm thêm nước vào cống đầy thì nước dâng, rồi dội ngược về. Máy chạy mà sân vẫn ướt.
- Chưa biết nước trào từ đâu. Hỏi thợ trước, đỡ phải thay máy sau.
Nhiều người tin máy mạnh hơn thì hết trào. Nhưng đường ra đã đầy thì máy mạnh đến mấy cũng không đẩy nước đi đâu được.
Chọn máy bơm hố ga cho nước giặt có xơ vải
Nước giặt có xơ sợi, cặn xà phòng. Ba điều cần hỏi bên bán trước khi chọn.
Một, máy có hợp nước có xơ sợi không. Catalog Perotac dòng SS ghi rõ hợp nước có xơ sợi, cánh hở, có bản kèm phao, bản 1 pha 220–240 V, nước tới +50 °C. Catalog SS không ghi cỡ rác lọt qua cánh, nên đừng tự suy ra con số đó. Dòng SS đã đăng bảng đầy đủ trong bài đọc Q–H dòng SS cỡ gia đình.
Hai, cỡ rác lọt qua. Dòng FC của Perotac, ghi là "light sewage" (nước thải nhẹ), có cánh kín một kênh. Catalog ghi rác lọt tới Ø 38 mm ở cỡ 0,55–1,1 kW và Ø 50 mm ở cỡ 1,5–2,2 kW, dùng cho nước sạch hoặc hơi bẩn, mực bơm tối thiểu 10 cm trên thân máy. Số Ø nói về vật rắn lọt qua cánh; catalog không nhắc riêng tóc hay xơ vải. Còn mực bơm tối thiểu 10 cm trên thân máy nghĩa là lúc máy chạy, mặt nước phải còn cao hơn thân máy chừng đó; hố ga nông thì hỏi lại bên bán xem đặt máy kiểu nào.
Ba, điểm làm việc đúng chỗ. Tính từ thực tế nhà bạn, không lấy số lớn nhất của bảng. Lưu lượng tối đa trên catalog là khi cột áp bằng không, tức nước chưa phải lên cao, nên không dùng làm mức bơm thật. Chỉ so cột áp ở cùng một cột lưu lượng.
Ví dụ tính (giả định, minh họa): đáy hố ga nhà sâu 1 m dưới mặt sân, ống xả đi lên cao 0,5 m để vượt tường rào, tổn thất trong ống 0,5 m. Cột áp cần: 1 + 0,5 + 0,5 = 2 m. Lượng nước giả định khoảng 100 lít/phút (6 m³/h). Đối chiếu bảng Perotac SS tại cột 6 m³/h:
| Mã (dòng SS) | Cột áp tại 6 m³/h (catalog) | So với cột áp cần 2 m |
|---|---|---|
| Mã SS 0,15 kW | 1,6 m | Không đạt, thiếu |
| SS-180 (0,18 kW) | 3,1 m | Đạt, dư 1,1 m |
| SS-250 (0,25 kW) | 3,9 m | Đạt, dư 1,9 m |
Dòng FC của Perotac cỡ 0,55 kW ở cùng cột 6 m³/h ghi 7 m. Tình huống trong ví dụ là giả định, số cột áp lấy từ catalog; nhà bạn đo lại chênh cao và chiều dài ống thật mới ra con số của mình. Nước vào hố nhanh hơn 100 lít/phút, tính lại cho mức đó.
Nhà ở thường dùng điện một pha; khác biệt một pha ba pha xem trong bài bơm chìm nước thải một pha hay ba pha. Đấu điện và bảo vệ motor do thợ điện làm.
Bài này không bàn máy có bộ phận cắt; muốn tìm hiểu riêng, xem bơm chìm cắt rác là gì và cách chọn.
Van một chiều trên ống bơm không chặn được cống dội ngược
Nhiều người nghe "lắp van một chiều là nước không về" rồi yên tâm. Van một chiều trên ống bơm làm việc khác.
- Van một chiều trên ống bơm giữ nước đã bơm lên khỏi chảy ngược về hố khi máy dừng. Nó nằm trên đường nước đi ra từ máy.
- Cống dội ngược đi vào nhà bằng đường thoát nước: ống thoát sàn, ống máy giặt, ống rửa bát, ống từ hố ga ra cống chung. Van trên ống bơm không nằm trên những đường đó nên không chặn được.
Cống ngoài đầy mà bạn bơm ra đó thì van một chiều chỉ giữ nước đã bơm không chạy về hố lúc máy nghỉ, không làm cống bớt đầy.
Muốn chặn nước từ cống chung dội vào nhà thì phải xử lý trên đường thoát: chọn loại, chọn vị trí, nối đúng ống. Đây là việc của thợ cấp thoát nước. Tự gắn một món chặn lên đường thoát mà không tính có thể làm nước nhà xả đi không được, trào ngay trong nhà. Về van và ống xả của máy bơm, xem bài cách lắp đặt bơm chìm nước thải.
Lỗi hay gặp khi xử lý hố ga trào ngược
- Mua máy trước khi biết nước trào từ đâu. Ống nghẹt mà mua máy thì tốn tiền mà nước vẫn trào.
- Xả vào đúng cống đang đầy. Nước đi ra rồi dội về, máy chạy liên tục mà sân vẫn ướt.
- Coi van một chiều là chống cống dội ngược. Hai việc khác nhau.
- Thấy có phao là yên tâm. Phao báo mức nước, không nói máy có hợp nước có xơ vải hay không. Phao cũng cần chỗ nổi lên xuống tự do, đừng để vướng thành hố.
- Lấy lưu lượng tối đa làm mức bơm thật. Con số ấy là lúc nước không phải lên cao.
- Bỏ quên nạo vét. Máy không làm sạch hố; xơ vải và cặn tích lâu vẫn làm hẹp đường nước.
- Tự đấu điện hoặc mở tụ khi chưa rành. Nhờ thợ điện, nhất là khi sàn đang ướt.
Muốn xem các máy bơm chìm nước thải đang có, mở danh mục bơm chìm nước thải.
Câu hỏi thường gặp về máy bơm hố ga
Hố ga nhà ở có nên đặt máy bơm không?
Chỉ khi nước đã dồn về hố mà không tự chảy ra được, và có chỗ xả không bị dội về. Nếu trào do ống nghẹt hoặc do cống ngoài đầy mà chỗ xả chỉ là cống đó, đặt máy chưa giải quyết được.
Nước trào ngược từ hố ga lên sân là do đâu?
Hai nguyên nhân hay gặp: cống ngoài đầy dội ngược khi mưa lớn, hoặc ống và hố ga nhà nghẹt xơ vải, cặn. Phân biệt bằng việc trào cả lúc nắng hay chỉ lúc mưa, và cống ngoài có đầy không.
Máy bơm hố ga có hút được tóc, xơ vải không?
Còn tùy dòng máy. Catalog Perotac dòng SS ghi hợp nước có xơ sợi nhưng không ghi cỡ rác. Dòng FC ghi rác lọt tới Ø 38 mm hoặc Ø 50 mm tùy cỡ nhưng không nhắc riêng tóc, xơ vải. Hố vẫn cần nạo vét; hỏi bên bán trước khi chọn.
Có van một chiều rồi sao nước cống vẫn trào vào nhà?
Vì van một chiều trên ống bơm chỉ giữ nước đã bơm khỏi chảy về hố. Nước cống vào nhà bằng đường thoát nước, nơi van đó không nằm. Chặn đường này là việc của thợ cấp thoát nước.
Bơm nước hố ga ra cống ngoài đường đang đầy có được không?
Thường là không. Cống đầy thì nước bơm ra không có chỗ đi, dâng lên rồi dội ngược về. Cần chỗ xả khác không bị dội về, hoặc chờ cống rút, và nên hỏi thợ cấp thoát nước. Nếu còn băn khoăn về kích thước hố, độ cao xả hay mã máy, gửi thông tin qua trang liên hệ để hỏi kỹ thuật.