Mưa tối qua đã tạnh. Sáng nay đơn vị bảo trì mở cửa tầng thấp nhất, bạn nhìn xuống thì đáy hố thang còn một lớp nước, bóng loáng dưới đèn. Tuần trước mưa cũng thế, khô được vài hôm rồi lại đọng. Câu hỏi đầu tiên thường là "mua cái bơm nào cho nhanh", nhưng thứ cần làm trước lại là việc khác.
Trả lời ngắn: thấy nước đọng đáy hố sau mưa, bạn báo đơn vị bảo trì thang và dừng thang theo ý họ, rồi tìm đường nước vào trước. Máy bơm hố thang máy là máy chìm nhỏ, chỉ rút phần nước đã đọng. Đặt máy ở đâu trong hố do đơn vị bảo trì thang đồng ý.
Hố thang (hay hố PIT) là phần không gian nằm dưới vị trí dừng thấp nhất của cabin, có thiết bị và điện bên trong. Vì vậy phần "ai được làm gì" quan trọng hơn phần chọn máy.
Nước đọng đáy hố thang máy: dừng thang, rồi tìm nước vào từ đâu
Việc đầu tiên không phải bơm mà là giữ an toàn. Nước ở đáy hố nằm gần các thiết bị của thang, và nước cộng điện là chuyện không đùa được. Vì vậy:
- Báo ngay cho đơn vị bảo trì thang máy, nói rõ nước đọng sau mưa.
- Dừng thang theo hướng dẫn của họ, không cho khách đi tiếp khi chưa ai kiểm.
- Không đứng trong nước để chạm vào bất kỳ thiết bị điện nào. Nếu cần ngắt nguồn, ngắt cầu dao từ chỗ khô ráo, hoặc nhờ thợ điện.
- Việc trong hố là của đơn vị bảo trì thang máy. Người khác chỉ nhìn từ cửa tầng khi thang đã dừng và có người của đơn vị thang đứng cùng, không chui xuống, không thò tay xuống.
Sau đó mới tới việc ca trực làm được ngay, và khá hay bị bỏ qua: ghi lại dấu vết. Mưa tạnh, nước thường đã ngừng chảy, bạn chỉ thấy nước đọng. Muốn biết nước từ đâu tới thì phải có ghi chép. Mỗi lần thấy nước, ghi vào một tờ cố định:
- Ngày, giờ, trận mưa trước đó to hay nhẹ.
- Mức nước nhìn từ cửa tầng, chụp ảnh nếu thấy rõ.
- Màu và mùi nước: trong, đục bùn, mùi cống, hay có váng bóng như dầu.
- Vết ẩm trên tường hố, ở góc, chân vách, quanh các lỗ ống.
- Sảnh hoặc hầm tầng thấp nhất lúc đó có nước không.
- Trong ngày có rửa sàn, xả ống nước gần đó không.
Ghi vài lần, bạn sẽ thấy nước đọng theo mưa hay theo giờ rửa sàn. Hai trường hợp cần hai cách xử lý khác nhau.
Bốn đường nước hay vào hố thang
Nước vào hố thang thường theo một trong bốn đường dưới đây. Bảng chỉ để ca trực khoanh vùng, ghi và báo; kết luận do đơn vị bảo trì thang và đơn vị xử lý kết cấu đưa ra.
| Đường nước vào | Dấu vết để ghi | Ai xử lý | Máy bơm có giúp không |
|---|---|---|---|
| Thấm qua tường hoặc đáy hố | Vết ẩm ở chân vách, góc, mạch nối; nước xuất hiện chậm sau mưa dài, rút chậm | Đơn vị chống thấm hoặc kết cấu, phối hợp đơn vị bảo trì thang | Chỉ rút phần đã đọng, nước thấm vẫn vào tiếp |
| Tràn từ cửa tầng thấp nhất khi sảnh hoặc hầm ngập | Sảnh, hầm có nước cùng lúc; vệt nước chảy từ khe cửa; bùn cát mịn trên đáy | Ban quản lý lo thoát nước sảnh, hầm | Không chặn được, cần giảm nước ngoài hố |
| Ống thoát hoặc ống kỹ thuật đi gần bị rò | Nước chảy theo ống, đọng dưới chân ống; có khi cả ngày nắng vẫn ẩm | Thợ nước hoặc cơ điện tòa nhà | Không, phải sửa chỗ rò |
| Nước rửa sàn chảy vào khe cửa | Đọng sau giờ vệ sinh chứ không theo mưa; nước có xà phòng | Bộ phận vệ sinh, ban quản lý | Không cần, đổi cách rửa sàn là hết |
Nước thấm đi chậm và đọng dần; nước tràn từ sảnh thì có cả đợt, kèm bùn. Nếu nguồn là nước từ tầng hầm, bài bơm chống ngập hầm gửi xe có cách tính hố thu và bơm dự phòng cho chính tầng hầm đó, tách riêng khỏi việc của hố thang.
Khi nào mới cần máy bơm hố thang máy
Điều ngược với cảm giác ban đầu: nước trong hố thang thường ít. Hố nhỏ, nước đọng vài phân, máy chìm nhỏ rút phần đó nhanh. Cái khó không nằm ở chuyện chọn máy to hay nhỏ, mà ở hai việc: tìm ra đường nước vào, và được phép đặt máy ở đâu.
Máy bơm có chỗ đứng khi:
- Đường nước đã khoanh được, đã xử lý phần xử lý được, nhưng vẫn còn một lượng nước nhỏ vào mỗi mưa lớn mà không chặn hết nổi.
- Có vị trí đặt máy do đơn vị bảo trì thang chỉ định hoặc đồng ý.
- Có đường xả ra chỗ được phép, như hố gom tầng hầm hay ống thoát.
Máy bơm không chữa gốc. Tường thấm mà chỉ gắn máy thì nước vẫn vào, máy chạy mỗi mưa, và bạn có thêm một thiết bị phải bảo trì trong hố có điện.
Nước có váng dầu là trường hợp riêng. Với thang thủy lực, váng bóng có thể là dầu từ hệ thống thang. Catalog bơm Perotac SS ghi nước tới +50 °C nhưng không ghi bơm dầu, nên đừng bơm nước có váng dầu ra cống. Chụp ảnh, giữ nguyên hiện trạng và hỏi đơn vị bảo trì thang.
Chọn máy bơm hố thang máy nhỏ mà đủ cột áp
Cột áp (H, tính bằng mét) là độ cao và sức cản đường ống mà máy phải thắng để đẩy nước lên chỗ xả. Chọn máy nhỏ cho hố thang chủ yếu là so cột áp, không phải so công suất.
Ví dụ tính (các số đều là giả định để minh họa, không phải số đo của hố nào):
- Đáy hố thang 2 × 2 m, tức 4 m². Nước đọng 5 cm, tức 0,05 m. Thể tích nước là 4 × 0,05 = 0,2 m³, tương đương 200 lít.
- Cột áp cần: từ đáy hố lên hố gom tầng hầm hoặc ống thoát là 2,5 m, cộng tổn thất trong ống 0,5 m, được 3 m.
- Đọc catalog dòng SS của Perotac (trang 1/1) ở cột lưu lượng Q = 6 m³/h, tức 100 l/phút. Chỉ so cột áp tại cùng một cột Q này, không lấy lưu lượng lớn nhất của máy ghép với cột áp lớn nhất.
| Mã | Công suất | Cột áp H tại Q = 6 m³/h (100 l/phút) | So với 3 m cần |
|---|---|---|---|
| SS-180 | 0,18 kW | 3,1 m | Vừa sát, dư 0,1 m |
| SS-250 | 0,25 kW | 3,9 m | Dư 0,9 m |
| SS-450 | 0,45 kW | 10,7 m | Dư nhiều |
Mã 0,18 kW đạt trên giấy nhưng dư đúng 0,1 m: ống dài hơn dự tính hoặc xả cao hơn một chút là hụt. Mã 0,25 kW có chỗ thở hơn. Mã 0,45 kW thừa cột áp nhiều; hố chật thì nhờ đơn vị bảo trì thang kiểm tra vị trí đặt trước.
Về thời gian: 200 lít chia cho 100 l/phút là khoảng 2 phút. Đây là tính thô trong giả định. Thực tế lâu hơn, vì máy không hút sát tới đáy (mực nước chạy tối thiểu của dòng SS catalog không ghi) và ống thật không giống ống trong ví dụ.
Catalog SS ghi điện một pha 220–240 V, ba pha 380–415 V (cách chọn theo nguồn điện nằm trong bài bơm chìm nước thải một pha hay ba pha), có bản kèm phao, cánh hở. Catalog Perotac không ghi kích thước hố, mực chạy tối thiểu, chịu dầu, và không nói mã nào kèm phao; catalog Aquaris ghi bản SSM…F (một pha) kèm phao.
Cách đọc bảng Q–H dòng SS cỡ gia đình nằm ở bài bơm chìm nước thải gia đình 0,18–0,75 kW. Danh sách chung các mã nằm trong mục bơm chìm nước thải.
Ai được làm gì trong hố thang
Hố thang không phải hầm gom nước thông thường. Bên trong có thiết bị của thang, nên mỗi việc có người làm riêng.
| Người | Được làm | Không tự làm |
|---|---|---|
| Ca trực, ban quản lý | Báo đơn vị thang, ghi dấu vết, nhìn từ cửa tầng khi thang đã dừng và có người của đơn vị thang | Xuống hố, kéo dây điện vào hố, tự thả máy bơm |
| Đơn vị bảo trì thang máy | Vào hố, kiểm thiết bị, cho biết nước có phải dầu không, đồng ý chỗ đặt máy và đường ống | Thay cho đơn vị chống thấm khi nguồn là kết cấu |
| Đơn vị chống thấm, xây dựng | Xử lý thấm, mạch nối, nước tràn từ sảnh | Vào hố khi đơn vị thang chưa cho phép |
| Thợ điện | Cấp nguồn, bảo vệ cho máy bơm theo hướng dẫn của đơn vị thang | Đấu nối khi đơn vị thang chưa xem xét |
Hai thói quen cần tránh: thả một máy bơm vào hố cho xong chuyện (dây điện, phao, ống xả có thể vướng thiết bị của thang), và tự thêm ống, thêm thiết bị vào hố mà không hỏi.
Khi đơn vị thang đã đồng ý đặt máy, cách lắp phao, van một chiều và ống xả cho bơm chìm nói chung có trong bài lắp đặt bơm chìm nước thải đúng kỹ thuật. Dùng bài đó cho phần nguyên lý; chỗ đặt trong hố vẫn theo ý đơn vị thang.
Câu nên hỏi trước khi lắp máy
Với bên bán máy:
- Mã nào đạt cột áp cần tại lưu lượng bao nhiêu, đọc cùng một cột Q của catalog? Xin xác nhận bằng văn bản kèm số liệu.
- Mã nào có bản kèm phao, dây phao dài bao nhiêu?
- Mực nước tối thiểu máy còn hút được là bao nhiêu? (catalog SS không ghi)
- Có bơm được nước lẫn dầu không? Catalog SS không ghi bơm dầu.
- Máy một pha hay ba pha, nối vào nguồn nào?
Với đơn vị bảo trì thang máy:
- Nước đọng này có ảnh hưởng thiết bị nào trong hố, và thang có nên dừng đến khi kiểm xong không?
- Chỗ nào trong hố được phép đặt máy, ống xả đi theo đường nào?
- Phao đặt ở mức nào, nước có dầu thì xử lý thế nào?
Có câu hỏi nào chưa rõ, bạn cứ gửi qua trang liên hệ kèm ảnh vết nước và mã máy đang cân nhắc.
Câu hỏi thường gặp về máy bơm hố thang máy
Hố thang máy có bắt buộc phải có máy bơm không?
Bài này không đưa được câu "có" hoặc "không" chung cho từng chiếc thang. Mỗi tòa nhà thiết kế hố thang khác nhau. Hỏi đơn vị thiết kế hoặc đơn vị bảo trì thang của chính tòa nhà bạn. Catalog bơm Perotac không nói gì về hố thang.
Nước đọng đáy hố thang có làm hỏng thang không?
Nước nằm gần thiết bị điện và chi tiết kim loại dưới cabin có thể gây chập hoặc gỉ, nhất là nếu để lâu. Mức độ còn tùy thiết bị và lượng nước, nên cần đơn vị bảo trì thang kiểm. Đừng tự đoán rồi cho thang chạy lại.
Có tự thả máy bơm chìm vào hố thang được không?
Không nên. Việc đặt máy, kéo ống xả, kéo dây điện cần đơn vị bảo trì thang đồng ý, và thợ điện đấu nối. Ca trực chỉ nên báo, ghi dấu vết và chờ.
Máy bơm hố thang máy cần công suất bao nhiêu?
Đừng chọn theo kW trước. Tính cột áp cần, rồi so cột áp của máy tại cùng một cột lưu lượng. Trong ví dụ giả định ở trên, cột áp cần là 3 m, mã 0,18 kW đạt sát (3,1 m), mã 0,25 kW dư hơn (3,9 m), mã 0,45 kW dư nhiều (10,7 m), cả ba đọc tại Q = 6 m³/h.
Nước trong hố có váng dầu thì bơm ra cống được không?
Chưa nên. Catalog dòng SS không ghi bơm dầu, và dầu chảy ra cống là chuyện khác với nước mưa. Hãy chụp ảnh, giữ nguyên hiện trạng và hỏi đơn vị bảo trì thang máy cách xử lý trước khi bơm gì ra ngoài.