Bạn đến công trường lúc trời vừa sáng. Đêm qua mưa to, hố móng giờ đầy nước đục, mặt nước phẳng lì như cái ao. Thợ đã đứng chờ ở cổng, xe bê tông hay đội cốt thép sắp tới. Câu bạn cần trả lời ngay không phải "mua máy gì", mà là: hút cạn mất bao lâu, và một máy có kịp vào ca không.
Trả lời ngắn: với máy bơm hố móng mùa mưa, cần biết thể tích nước, lượng nước tiếp tục chảy vào và lưu lượng của máy tại đúng cột áp hệ thống. Nếu catalog chưa cho lưu lượng ở điểm đó, chưa thể kết luận thời gian hút cạn hay chọn một hoặc hai máy.
Sáng sau mưa: đo hố móng trước khi bật máy
Đừng bật máy vội rồi mới nghĩ. Vài phút đo đạc cho bạn con số để quyết định cả buổi sáng.
Đo diện tích đáy hố. Hố hình chữ nhật thì lấy dài nhân rộng. Hố méo thì chia thành vài khối vuông cho dễ nhân rồi cộng lại. Sai số nhỏ không sao, miễn bạn không đoán bừa.
Đo độ sâu nước. Cắm một cây thước hoặc thanh gỗ có vạch xuống chỗ nước sâu nhất, đọc mực nước. Đứng trên miệng hố hoặc bậc an toàn mà đo, không lội xuống khi chưa biết thành hố có sụt hay không.
Nhân hai số ra thể tích. Diện tích nhân độ sâu nước ra số mét khối cần hút. Một lúc sau đo lại độ sâu ở chỗ cũ. Mực nước vẫn nhích lên nghĩa là nước ngầm hoặc rãnh vẫn đang đổ vào, và bạn phải trừ phần đó ở bước tính giờ.
Đo cột áp cần. Là chiều cao từ đáy hố lên miệng hố, cộng thêm phần hao do ống dẫn nước lên bờ. Chưa có số đo cho phần hao thì ước lượng rồi ghi rõ là ước lượng. Ví dụ bên dưới tính phần hao này là 5 m.
Về điện: không đứng trong nước để chạm vào dây, ổ cắm hay tủ. Cần ngắt thì ngắt CB từ chỗ khô. Đấu điện tạm và kiểm dây cáp sau một đêm mưa là việc của thợ điện, không phải của người đo hố.
Tính giờ hút cạn bằng điểm định mức
Công thức chỉ có một dòng:
Giờ hút cạn = thể tích nước ÷ (lưu lượng định mức − nước còn rỉ vào)
Lưu lượng định mức lấy ở bảng thông số catalog KTZ-LH của Perotac, cột "Rated Q" và "Rated H" cùng một hàng. Đó là một điểm làm việc có thật của máy. Hai cột lưu lượng tối đa và cột áp tối đa nằm ở hai đầu khác nhau của đường cong, không ghép thành một điểm, nên bài này không dùng chúng để tính.
Ví dụ giới hạn (giả định). Hố móng 10 × 8 m, tức 80 m²; nước sâu 0,5 m thì thể tích hình học là 40 m³. Nếu đo được nước ngầm và rãnh tiếp tục đưa vào khoảng 6 m³/h, cần trừ lượng đó khi tính lưu lượng rút thực. Chênh cao từ đáy hố lên miệng hố ước tính 3 m; phần tổn thất qua ống được tạm ước tính 5 m, nên tổng H sơ bộ là 8 m. Tổn thất ống phụ thuộc lưu lượng và cấu hình thực tế, vì vậy con số này cần được kỹ thuật xác nhận.
Catalog Perotac KTZ-LH cho các điểm định mức như KTZ22.2: 18 m³/h tại 20 m; KTZ32.2: 36 m³/h tại 11 m. Đây là hai điểm riêng, không phải lưu lượng của các máy tại H = 8 m. Không dùng 18 hoặc 36 m³/h để tính thời gian ở H = 8 m, không nội suy từ các điểm này và không cộng đôi để kết luận thời gian cho hai máy. Muốn tính, cần đường Q–H đúng model, lưu lượng tại H hệ thống đã xác nhận, lượng nước còn vào và cấu hình ống xả. Cách đọc từng mã KTZ22.2 và KTZ32.2 có trong bài đối chiếu điểm Q–H trước khi mua.
Công thức chỉ áp dụng sau khi có các dữ liệu đó:
Thời gian ước tính = thể tích nước ÷ (lưu lượng thực tại điểm làm việc − lượng nước tiếp tục chảy vào)
Nếu chưa có Q tại điểm làm việc thì chưa tính được thời gian đáng tin cậy. Thể tích 40 m³ trong ví dụ cũng là thể tích hình học ban đầu, không chứng minh máy có thể hút tới cạn; catalog ghi mực nước chạy liên tục tối thiểu 120 mm tính từ đáy với KTZ-LH cỡ 1,5–2,2 kW.
Một máy hay hai máy cho kịp ca
Không thể quyết định số máy chỉ từ công suất, cột áp cực đại hoặc một điểm định mức khác với cột áp hệ. Trước hết, xác nhận Q–H của từng model tại điều kiện lắp đặt thực tế và thời gian cần hoàn thành; sau đó yêu cầu bên bán hoặc kỹ sư kiểm tra phương án một máy hay nhiều máy, gồm cả đường xả riêng/chung và ảnh hưởng của chúng lên điểm làm việc. Không cộng thẳng lưu lượng định mức để dự báo kết quả.
Bài không đưa ra số máy bắt buộc cho hố ví dụ vì catalog hiện có chưa cung cấp lưu lượng tại H hệ thống. Nếu cần thêm máy dự phòng để tránh gián đoạn khi máy chính hỏng, đó là mục đích khác với tăng lưu lượng hút; xem bài bơm chìm nước thải: một máy hay hai máy.
Máy bơm hố móng mùa mưa cần ngập bao nhiêu mới chạy
Máy chìm có một mực nước tối thiểu để chạy liên tục. Catalog dòng KTZ (trang 3/6) ghi mực nước chạy liên tục tính từ đáy máy như sau:
| Cỡ công suất | Mực nước chạy liên tục (tính từ đáy máy) |
|---|---|
| 1,5–2,2 kW | 120 mm |
| 3,7–5,5 kW | 150 mm |
| 7,5–15 kW | 190 mm |
Hai mã trong ví dụ thuộc nhóm 1,5–2,2 kW, tức nước phải cao 120 mm tính từ đáy máy thì máy mới chạy liên tục. Khi nước hạ gần tới mức đó, bạn đang ở giai đoạn cuối. Catalog không ghi máy sẽ ra sao khi nước thấp hơn mức này, cũng không ghi phao hay bảo vệ chạy cạn, nên đừng giả định máy tự lo.
Vì vậy đặt máy ở chỗ thấp nhất của hố, hoặc trong một hố thu nhỏ, là việc đáng làm. Nước gom về một điểm thì mực nước quanh máy cao hơn, máy chạy được lâu hơn. Cách đặt và buộc máy cho chắc, bạn xem trong bài cách lắp đặt bơm chìm nước thải đúng kỹ thuật.
Chiều hôm trước khi có dự báo mưa
Buổi sáng gọn hay không phần lớn do việc làm từ chiều hôm trước. Có dự báo mưa thì làm ngay:
- Đặt máy sẵn ở chỗ thấp nhất của hố hoặc trong hố thu. Dây cáp thả có độ chùng, không dùng dây cáp để treo máy.
- Kiểm đường ống xả. Ống đủ dài để đưa nước ra chỗ không chảy ngược về hố, không gập, không bị vật nặng đè.
- Thử máy một lần khi trời còn khô. Dòng KTZ-LH dùng điện 3 pha 380–415 V, điện áp khác có theo yêu cầu; nguồn ở công trường phải khớp. Đấu điện và thử máy là việc của thợ điện.
- Chuẩn bị nguồn điện. Cáp máy KTZ dài 8 m, nên ổ cắm hoặc tủ điện phải nằm trong tầm cáp và ở chỗ khô. Máy phát nếu dùng cũng do thợ điện đấu và kiểm.
- Vẽ sẵn bảng tính diện tích đáy hố. Sáng mai bạn chỉ cần đo độ sâu nước là ra thể tích.
- Nghĩ trước phương án thứ hai: máy dự phòng và nguồn điện dự phòng. Phần này đã viết kỹ trong bài về máy đơn hay dự phòng.
Nếu đáy hố có bùn cát sau mưa, xem thêm bài bơm hố móng bùn loãng: phân biệt bùn trước khi chọn.
Những việc làm chậm buổi sáng
Có những lỗi nhỏ làm máy chạy mà nước ra yếu, và bạn mất cả giờ đi kiểm lại.
- Lưới ở đáy máy bít rác. Catalog ghi lối qua cánh 8,5 mm cho KTZ22.2 và KTZ32.2. Vật to hơn cỡ này khó qua cánh, rác, lá, mảnh nhựa to hơn dễ vướng. Vớt rác nổi trước khi hạ máy.
- Ống xả gập, hoặc nước xả chảy ngược về hố. Tính đúng mà nước cứ quay lại thì hố không cạn.
- Máy nằm sát đáy bùn. Cửa hút dễ bị bùn bít. Kê máy lên vật chắc, thoáng.
- Nước vẫn rỉ vào nhiều hơn dự tính. Đo lại như bước buổi sáng: mực nước xuống chậm hơn phép tính nghĩa là phần rỉ vào lớn hơn bạn nghĩ.
- Máy chạy mà nước ra yếu. Với máy 3 pha, nhờ thợ điện kiểm thứ tự pha. Đừng tự mở tủ điện.
- Để máy chạy tới lúc cạn mà không ai trông. Catalog không ghi phao hay bảo vệ chạy cạn, nên cần người theo dõi mực nước, hoặc thợ điện thiết kế phần điều khiển.
Những điều catalog không ghi (phao, chạy cạn, cửa hút), hỏi bên bán trước khi mua và xin họ xác nhận bằng văn bản.
Muốn xem thêm mã khác trong dòng, vào danh mục bơm chìm nước thải. Cần chốt máy cho đúng hố của bạn, gửi bên bán qua trang liên hệ các số: diện tích, độ sâu nước, cột áp cần, giờ phải xong.
Câu hỏi thường gặp về bơm hố móng mùa mưa
Hố móng ngập sau mưa bao lâu thì hút cạn?
Không có một con số chung. Cần biết thể tích nước, lượng nước còn chảy vào và lưu lượng máy tại đúng Q–H của hệ. Ví dụ hố 40 m³, nước còn vào 6 m³/h vẫn chưa đủ để tính nếu chưa có Q ở cột áp thực tế; điểm 18 m³/h tại 20 m và 36 m³/h tại 11 m trong catalog không thay thế cho Q tại H = 8 m.
Máy bơm hố móng có chạy điện 1 pha được không?
Catalog dòng KTZ-LH ghi nguồn 3 pha 380–415 V, điện áp khác có theo yêu cầu, và không ghi bản 1 pha. Công trường chỉ có điện 1 pha thì hỏi bên bán trước khi mua, đừng tự đoán rồi mới lắp.
Có nên để máy bơm hố móng chạy suốt đêm mưa không?
Catalog không ghi phao hay bảo vệ chạy cạn cho dòng KTZ. Để máy chạy không người trông khi mực nước có thể hạ thấp hơn mức chạy liên tục (120 mm tính từ đáy máy với cỡ 1,5–2,2 kW) là rủi ro bạn tự gánh. Muốn bơm tự động qua đêm, nhờ thợ điện thiết kế phần điều khiển và hỏi bên bán về đúng mã bạn định dùng.
Có cần hai máy bơm cho hố móng mùa mưa không?
Chưa thể kết luận nếu chưa có lưu lượng tại điểm làm việc, đặc tính hệ thống và phương án ống xả. Yêu cầu bên bán hoặc kỹ sư xác nhận đường Q–H và kiểm tra phương án số máy theo điều kiện thực tế; không suy ra thời gian bằng cách cộng lưu lượng định mức tại cột áp khác.
Nước hố móng còn lại mỏng dưới đáy thì làm sao?
Mực nước chạy liên tục tính từ đáy máy là 120 mm với cỡ 1,5–2,2 kW, 150 mm hoặc 190 mm với cỡ lớn hơn. Lớp nước mỏng hơn mức đó, catalog không ghi máy hút được tới đâu. Cách thực tế là cho nước chảy về một hố thu nhỏ ở chỗ thấp nhất, đặt máy ở đó, phần ướt còn sót lại thì công trường tự dọn bằng cách khác.