Nước lớn dâng, mặt đường đã ướt tới chân bậc thềm. Trong nhà, rãnh thoát nước trước cửa bắt đầu đầy, nước đục đổ dồn về góc sân trũng. Máy bơm tõm đã thả sẵn trong hố thu ở đó, nhưng phao nằm im, hoặc máy chỉ chạy khi nước đã tràn qua ngạch cửa. Người chủ nhà lúc ấy không hỏi bơm bao nhiêu kW, mà hỏi một câu: bơm có kịp không.
Trả lời ngắn: máy bơm chống ngập triều cường chỉ kịp khi ba việc ăn khớp. Hố thu nằm ở chỗ nước tự dồn về. Phao bật khi nước còn cách ngạch cửa một quãng đủ cho máy chạy. Máy ra nước ở cột áp tính theo ngày triều cao. Bơm chỉ giữ nước trong nhà, không chặn con nước ngoài đường.
Bài đi theo thứ tự thợ làm việc: nước vào nhà bằng đường nào, hố thu đặt ở đâu, phao đặt mấy mốc, chọn máy theo bảng catalog Perotac (SS, KTZ-LH), rồi an toàn điện. Catalog không ghi kích thước hố hay mức đặt phao, nên hai phần đó là cách tính và câu hỏi cho thợ, không phải số của hãng.
Nước vào nhà phố bằng hai đường, máy bơm chỉ lo được một
Cùng là "ngập", nhưng nước có thể vào theo hai kiểu khác nhau, và mỗi kiểu cần một việc khác.
| Đường nước vào | Dấu hiệu | Máy bơm trong hố thu làm được gì | Cần thêm |
|---|---|---|---|
| Nước từ ngoài tràn qua cửa, ngạch, sân dốc rồi dồn về chỗ trũng | Nước sạch hoặc lẫn bùn, lá, tăng dần từ phía cửa | Rút nước đã dồn vào hố thu | Hố đặt đúng chỗ trũng, phao chạy đúng mốc |
| Nước cống đầy, trào ngược lên rãnh thoát sàn, ống thoát tầng trệt | Nước đục, có mùi, trồi lên từ dưới nền | Rút phần nước đã lên, nhưng không chặn được nó lên tiếp | Van một chiều hoặc van ngăn triều trên đường thoát, do thợ thi công lắp |
Nếu ống thoát chưa có van mà nước cống vẫn trào, bơm chạy xong nước lại lên. Hai việc này bổ sung cho nhau.
Hố thu của máy bơm chống ngập triều cường: đặt ở chỗ nước tự dồn về
Hố thu là hố nhỏ lõm dưới nền sân hoặc tầng trệt, nơi nước dồn vào và máy bơm nằm bên trong. Vài điều cần chốt:
- Vị trí: điểm thấp nhất của vùng hay ngập, nền hoặc rãnh dốc nhẹ về phía hố. Đặt hố giữa sân phẳng thì nước phải dâng khá cao mới chạm mép hố, máy chưa chạy mà nước đã loang khắp sân.
- Kích thước: đủ chỗ cho thân máy và để phao xoay tự do. Catalog không ghi kích thước hố thu, và các hướng dẫn trên mạng đưa những mốc khác nhau, nên mỗi nhà cần đo và tính riêng. Catalog KTZ có bản vẽ kích thước thân máy (Perotac KTZ-LH, trang 3/6) để thợ đo máy thật trước khi đào.
- Nước vào hố có gì: nước ngập thường lẫn bùn mịn, lá, rác. Catalog SS ghi cánh hở và nước có xơ sợi, nhiệt độ chất lỏng tới +50 °C (Perotac SS, trang 1/1); cỡ vật rắn lọt qua cánh thì catalog SS không ghi. Phía trên hố nên có nắp hoặc lưới thoáng, và định kỳ vét cặn đáy hố.
- Hố quá nhỏ: nước đầy nhanh, phao bật tắt dày, máy nóng. Cách tính dung tích giữa hai mốc phao và số lần khởi động mỗi giờ nằm trong bài bơm chống ngập hầm gửi xe; nhà phố dùng cùng cách tính, chỉ khác lưu lượng nước vào.
Phao: ba mốc quyết định máy có kịp hay không
Phao có ba mốc cần nghĩ tới, tính từ dưới lên:
- Mức tắt: cao hơn mực nước tối thiểu máy còn chạy liên tục được. Catalog KTZ ghi mực này trên bản vẽ là C.W.L, khoảng cách tính từ đáy máy: 120 mm với các mã KTZ 1,5–2,2 kW; 150 mm với các mã 3,7–5,5 kW; 190 mm với các mã 7,5–15 kW (Perotac KTZ-LH, trang 3/6). Catalog SS không ghi mực này, cần hỏi bên bán.
- Mức bật: đủ thấp để từ lúc phao bật tới lúc nước chạm mốc tràn vẫn còn một khoảng đệm.
- Mốc tràn: chỗ nước bắt đầu ra khỏi rãnh hoặc qua ngạch cửa vào nhà.
Khoảng đệm giữa mức bật và mốc tràn quyết định "kịp" hay không. Thời gian đệm (phút) bằng thể tích đệm (lít) chia cho lượng nước đổ vào hố (lít/phút).
Ví dụ minh họa (số giả định, không phải số đo thật): hố 0,6 × 0,6 m, mặt hố 0,36 m². Nếu mức bật thấp hơn mốc tràn 0,3 m, thể tích đệm là 0,36 × 0,3 = 0,108 m³, tức 108 lít. Nước đổ vào hố 5 m³/h, khoảng 83 lít/phút, thì khoảng đệm cầm cự được 108 ÷ 83 ≈ 1,3 phút. Cũng hố đó, mức bật chỉ thấp hơn mốc tràn 0,05 m thì đệm còn 18 lít, khoảng 13 giây. Trong chừng đó thời gian máy phải chạy ngay, ống xả không kẹt, và bơm ra nhanh hơn lượng nước đang vào.
Phao hay trục trặc ở những chỗ nhỏ: phao chạm thành hố, ống xả hoặc xích treo thì bị giữ lại, nổi lên chậm hoặc kẹt; lá và cặn bám thân phao làm công tắc kẹt. Treo phao tự do, rồi thử bằng cách đổ nước vào hố đến mức bật, xem máy có chạy và có tắt đúng mức không. Làm việc này trước mùa nước lên.
Phao, tủ điện và chế độ tự động có đi kèm máy hay không thì phải hỏi:
- Catalog SS ghi có bản kèm công tắc phao (Perotac SS, trang 1/1). Mã nào kèm, dây phao dài bao nhiêu thì catalog không ghi.
- Catalog KTZ-LH của Perotac và Aquaris (trang 1/6 đến 3/6) không nhắc phao, cũng không ghi tủ điều khiển hay chế độ tự động.
- Vì vậy khi mua, hỏi rõ bên bán phao và tủ điện, phụ kiện đi kèm mã nào, và nối với nhau ra sao.
Máy bơm chống ngập triều cường: đọc cột áp theo mực nước ngoài cao nhất
Cột áp máy phải thắng gồm chênh cao từ mặt nước trong hố tới điểm xả, cộng tổn thất trong ống (ống dài, nhiều co, van hẹp ăn thêm cột áp). Với triều cường, điểm xả có thể là mặt nước ngoài đường khi nó dâng cao: triều lên thì chênh cao tăng. Hãy tính theo ngày triều cao thay vì ngày thường.
Bảng dưới là cột áp H (mét) của dòng SS tại cùng một lưu lượng Q = 12 m³/h, đọc từ bảng hiệu năng của catalog (Perotac SS, trang 1/1):
| Mã SS | Công suất (kW) | H tại Q = 12 m³/h (m) |
|---|---|---|
| SS-450 | 0,45 | 6,7 |
| SS-750 | 0,75 | 10,5 |
| SS-1100 | 1,1 | 12,6 |
| SS-1500 | 1,5 | 14,7 |
| SS-2200 | 2,2 | 18,1 |
| SS-3000 | 3 | 21,1 |
Các mã SS dưới 0,45 kW có lưu lượng lớn nhất thấp hơn 12 m³/h nên ô này trống trong catalog. Muốn đọc kỹ các mã nhỏ, xem bài đọc Q–H dòng SS gia đình.
Ví dụ minh họa (giả định): cần rút 12 m³/h, chênh cao 3 m, tổn thất ống ước 2 m, tổng 5 m. SS-450 cho 6,7 m, dư 1,7 m; SS-750 cho 10,5 m, dư 5,5 m. Triều lên thêm 1 m thì cần 6 m: SS-450 chỉ còn dư 0,7 m. Triều lên thêm 2 m thì cần 7 m: SS-450 không đạt, SS-750 vẫn dư 3,5 m. Một máy vừa khít ngày thường có thể hụt đúng vào ngày triều cao.
Nguồn điện: phần lớn nhà phố dùng điện 1 pha. Catalog SS có cặp mã 3 pha (380–415 V) và 1 pha SSM…F (220–240 V). Catalog KTZ ghi nguồn 3~ 380–415 V và không ghi bản 1 pha (Perotac và Aquaris KTZ-LH, trang 1/6), nên nhà chỉ có điện 1 pha thì phải hỏi bên bán trước khi nghĩ tới KTZ. Chọn pha điện kỹ hơn có trong bài bơm chìm nước thải 1 pha hay 3 pha.
KTZ-LH dùng khi nào: KTZ (1,5–15 kW) là dòng thoát nước cho công trình; catalog ghi motor và thân bơm bằng gang, cánh hợp kim crôm cao (Perotac KTZ-LH, trang 1/6; Aquaris có catalog KTZ cùng thông số). Hố thu nhà phố ít khi cần cỡ này; nếu công trình có cả hố móng thì đọc bài KTZ22.2 hay KTZ32.2 cho hố móng. Phần LH (22–110 kW, trang 4/6) là dòng khác hẳn, dành cho công trình lớn. Các dòng nước thải khác của hãng xem tại danh mục bơm chìm nước thải.
Một giới hạn cần nói thẳng: catalog SS và KTZ-LH không ghi khả năng chịu nước lợ hay nước mặn. Nơi nước triều có độ mặn thì vật liệu phải hỏi bên bán theo đúng mã máy.
An toàn điện khi nước ngập
Nước ngập và điện đi cùng nhau là chỗ nguy hiểm nhất của cả hệ thống.
- Đặt tủ điện, ổ cắm và đầu nối cáp cao hơn mực nước dự kiến cao nhất, cách xa nền tầng trệt.
- Nhờ thợ điện đấu dây máy, phao và tủ. Đừng tự nối dây khi chân đang đứng trong nước.
- Khi nước đã vào nhà: ngắt cầu dao tổng ở chỗ khô trước khi chạm vào máy, dây hoặc phao.
- Kéo máy lên bằng xích hoặc dây treo; dây điện của máy chỉ để cấp điện.
- Máy 3 pha có thể quay ngược chiều sau khi đấu điện; kiểm chiều quay là việc của thợ điện.
- Catalog KTZ ghi cấp bảo vệ IP68 và motor kín có bảo vệ nhiệt tới 15 kW (Perotac KTZ-LH, trang 1/6). Đó là nói về thân máy, không bao gồm ổ cắm, đầu nối hay tủ điện. Catalog SS không ghi cấp IP.
- Mất điện lúc nước lên thì máy điện dừng. Nhà dễ ngập nên hỏi thợ điện phương án nguồn dự phòng; catalog không ghi phần này.
Sáu lỗi khi lắp máy chống ngập nhà phố
- Hố đặt giữa sân phẳng: nước tới hố sau cùng, máy bật quá muộn.
- Phao chạm thành hố, ống xả hoặc xích: không nổi lên đúng lúc, máy đứng yên; hoặc kẹt ở vị trí chạy, máy chạy mãi.
- Chọn theo kW: không đọc H tại lưu lượng cần. Cột áp lớn nhất ở đầu bảng là cột áp khi chưa ra nước, không phải mức máy kéo được khi đang bơm.
- Thiếu van một chiều trên ống xả: nước trong ống chảy ngược về hố khi máy tắt, máy bật tắt dày.
- Xả ra rãnh thấp ngay cạnh nhà: nước chạy vòng về sân. Điểm xả cần ở chỗ nước đi hẳn ra xa.
- Tính cột áp theo ngày thường, đặt tủ điện sát nền: cả hai đều hụt đúng vào ngày triều cao.
Không có cách đặt hố thu hay mức phao nào bảo đảm nhà không ngập. Khi nước ngoài đường đã cao hơn sân và ống xả không thắng nổi chênh cao đó, bơm chỉ giữ được phần nước lọt vào hố, phần còn lại cần các biện pháp khác như chắn cửa, nâng ngạch.
Câu nên hỏi bên bán trước khi mua
- Nhà dùng điện 1 pha hay 3 pha, và mã máy nào hợp nguồn đó?
- Mực nước ngoài cao nhất dự kiến và độ cao ống xả, để tính cột áp ngày triều cao.
- Lưu lượng cần bơm (l/phút hoặc m³/h) và cột áp của máy tại đúng lưu lượng đó trong bảng.
- Mã nào kèm phao, dây phao dài bao nhiêu, nối tủ nào.
- Mực nước thấp nhất máy chạy liên tục được (catalog SS không ghi).
- Nước vùng nhà có lợ hoặc mặn không, vật liệu máy có hợp không.
Gửi các thông tin trên qua trang liên hệ, cùng ảnh hố thu và đường ống, để bên bán đối chiếu với catalog. Hố thu mới xây thì nên thử máy và phao một lượt bằng nước trước khi mùa triều tới.
Câu hỏi thường gặp về máy bơm chống ngập
Máy bơm chống ngập triều cường có cần phao không?
Cần một cách bật máy khi nước lên mà không phải canh. Phao là cách phổ biến. Catalogue SS cho biết có tùy chọn công tắc phao; catalogue KTZ-LH không nhắc phao, nên hỏi bên bán mã và cấu hình phao, tủ điều khiển giao kèm.
Hố thu nhà phố rộng bao nhiêu thì đủ?
Catalog không ghi kích thước hố, và hướng dẫn trên mạng đưa mốc khác nhau. Hố cần chứa được thân máy, để phao xoay tự do và đủ rộng để máy không bật tắt dày. Ví dụ 0,6 × 0,6 m ở trên chỉ để minh họa cách tính; thợ nên đo máy thật rồi chốt.
Nước ngoài đường cao hơn sân nhà thì bơm còn tác dụng không?
Còn, nhưng có giới hạn. Bơm rút phần nước lọt vào hố, còn ống xả phải đưa nước lên cao hơn mực ngoài đường và máy phải thắng chênh cao đó. Nếu nước ngoài đường vẫn đang tràn vào qua cửa thì cần chắn cửa, nâng ngạch song song.
Mất điện khi triều lên thì bơm làm sao?
Máy bơm điện sẽ dừng. Phương án nguồn dự phòng phải do thợ điện thiết kế cho từng nhà; catalog Perotac SS và KTZ-LH không ghi phần này.
Phao kẹt thì nhận ra thế nào?
Nước trong hố đã qua mức bật mà máy không chạy, hoặc nước đã xuống thấp mà máy vẫn chạy. Ngắt điện, kéo phao lên xem có cặn, lá bám hay dây vướng thành hố không. Mức tắt của phao phải cao hơn mực chạy liên tục của máy (120 mm với KTZ 1,5–2,2 kW). Thử lại bằng nước trước mùa triều.