Cách kiểm tra bơm hỏa tiễn bị cháy bắt đầu bằng việc tắt điện và ghi lại tình trạng, trước khi cầm đồng hồ. Muốn biết cuộn dây motor có hỏng hay không, các sổ tay của nhà sản xuất dùng hai phép đo: cách điện từng pha tới đất và điện trở cuộn dây. Cả hai làm ở tủ điện hoặc đầu cáp, nên thuộc về thợ điện.
Trả lời ngắn: chủ nhà tắt CB và giữ ở vị trí tắt, ghi tem motor, loại CB, số lần nhảy và thời điểm. Thợ điện đo cách điện từng pha tới đất, đo điện trở cuộn dây rồi so với bảng của đúng motor. Số đo thấp ở đầu giếng chưa chắc là cháy motor, vì số đó gồm cả cáp chìm.
Bơm hỏa tiễn nghi bị cháy: vì sao dấu hiệu bên ngoài chưa đủ để kết luận
CB nhảy, máy ù mà không quay, bơm ngừng lên nước, vỏ motor nóng: bốn dấu hiệu này đều làm người dùng nghĩ ngay tới cháy motor. Một trang dịch vụ sửa giếng khoan ghi bơm ngừng hoạt động có thể do cháy tụ, đứt cáp điện ngầm dưới giếng hoặc cháy cuộn dây motor. Cùng một triệu chứng dẫn về ba hướng, và chỉ phép đo mới tách được chúng.
Với motor nóng, FAQ của Grundfos viết rằng nhiệt độ bề mặt cao chưa chắc là dấu hiệu có điều gì sai. Với bơm không lên nước, bài bơm giếng khoan không lên nước khoanh lỗi từ mực nước, van, ống thả đến điện; đọc bài đó trước nếu motor vẫn quay.
Nhìn riêng CB nhảy, tiếng ù hay mùi khét đều chưa đủ căn cứ để nói cuộn dây đã cháy. Hướng dẫn của Fluke về động cơ hỏng dặn đừng thử khởi động lại khi chưa tìm ra nguyên nhân, vì làm vậy có thể gây hư hại nghiêm trọng hơn.
Cách kiểm tra bơm hỏa tiễn bị cháy: phép nào chủ nhà làm, phép nào cần thợ điện
Bảng dưới tách việc theo người làm. Cột cuối cho biết vì sao phép đó cần người có chuyên môn.
| Phép kiểm | Ai làm | Lý do |
|---|---|---|
| Tắt CB, để nguyên vị trí tắt, báo người trong nhà không đóng lại | Chủ nhà | Khởi động lại khi chưa rõ nguyên nhân có thể gây hư hại nặng hơn |
| Ghi tem motor, một pha hay ba pha, loại CB, số lần nhảy, thời điểm | Chủ nhà | Thợ cần thông tin này để chọn đúng bảng đối chiếu |
| Tách bộ điều khiển điện tử khỏi mạch cần thử | Thợ điện | Phải tách thiết bị điện tử khỏi mạch trước khi đo cách điện |
| Đo cách điện từng pha tới đất bằng đồng hồ đo cách điện | Thợ điện | Đầu đo mang điện áp nguy hiểm, không được chạm vào đầu dây khi đang đo |
| Đo điện trở cuộn dây giữa các đầu cáp | Thợ điện | Phải ngắt hết dây khỏi hộp điều khiển, rồi so với bảng theo mã motor |
| Trừ điện trở cáp thả khỏi số đo | Thợ điện | Đo qua cáp chìm thì số đo gồm cả cáp |
| Kéo bơm lên để kiểm tra riêng motor, cáp motor, cáp thả | Thợ giếng | Phải đưa motor và cáp ra khỏi giếng |
Hai hàng đầu là phần chủ nhà làm được: chỉ tắt điện và ghi chép, tay cách xa dây dẫn. Từ hàng thứ ba trở đi cần đồng hồ chuyên dụng và quy trình an toàn, nên bài này mô tả để chủ nhà hiểu thợ sẽ làm gì; phần đo xin để thợ điện thực hiện.
Chủ nhà làm gì trước khi gọi thợ điện: ngắt điện và ghi gì
Việc đầu tiên là tắt CB và giữ nguyên vị trí tắt. Hãy giữ CB ở vị trí tắt thay vì bật thử nhiều lần để xem bơm còn chạy không: mỗi lần đóng điện vào một motor đang có lỗi đều có thể làm hư hại nặng thêm.
Sau đó ghi lại các thông tin sau, tốt nhất chụp ảnh kèm theo:
- Tem motor và tem bơm: model, công suất, điện áp, một pha hay ba pha. Bảng điện trở cuộn dây của nhà sản xuất tra theo mã motor, nên cần có mã motor thì thợ mới tra được số để so.
- Loại CB hoặc thiết bị chống rò: loại gì, dòng định mức bao nhiêu, đặt ở tủ nào.
- Số lần CB nhảy và thời điểm: nhảy ngay khi đóng điện hay sau một lúc chạy, nhảy lần cuối khi nào.
- Triệu chứng cụ thể: có tiếng ù không, có mùi khét không, bơm có lên nước không, trước đó bơm chạy ổn đến khi nào.
- Việc vừa làm gần đây: vừa mất điện, vừa sửa tủ, vừa kéo bơm lên hay vừa thay cáp.
Nếu nhà đã có số đo cũ của chính cái bơm này, hãy đưa cho thợ.
Nếu bơm đấu qua tủ bảo vệ riêng, chụp bên trong tủ trước khi ai động vào. Bài chọn dây điện và tủ bảo vệ cho bơm hỏa tiễn một pha giải thích các bộ phận trong tủ, còn tủ điện và phụ kiện là nhóm hàng đi kèm.
Đo cách điện từng pha tới đất: mốc 0,5 MΩ của hãng khác nói lên điều gì
Franklin Electric trình bày trong sổ tay AIM rằng phép đo cách điện cho biết cuộn dây có chạm đất hoặc cáp có hỏng lớp cách điện hay không. Cách làm theo sổ tay này: mở CB tổng, ngắt tất cả dây khỏi hộp điều khiển hoặc công tắc áp suất để tránh điện giật và hỏng đồng hồ, rồi nối một đầu đồng hồ vào dây motor, đầu kia vào ống thả kim loại; ống thả bằng nhựa thì nối ra đất. Bảng trong sổ tay Franklin lập từ đồng hồ có điện áp ra 500 V một chiều, và sổ tay lưu ý số đọc có thể khác nếu dùng đồng hồ điện áp thấp hơn.
Hai tài liệu của hai hãng khác nhau cùng nêu mốc dưới 0,5 MΩ:
- Với motor đang nằm trong giếng, bảng Franklin coi số dưới 0,5 MΩ là cách điện bị hư hại, cần tìm chỗ hỏng và sửa. Số đọc này là của cáp thả cộng motor.
- Grundfos, trong hướng dẫn bảo dưỡng dòng SP, yêu cầu ngắt nguồn, tháo cáp thả khỏi nguồn, đo cách điện từng pha tới khung, và kéo motor lên sửa motor hoặc cáp nếu số đo dưới 0,5 MΩ. Tài liệu này ghi thêm rằng quy định địa phương có thể đặt giá trị khác.
Mốc 0,5 MΩ này là của Franklin Electric và Grundfos, hai hãng nằm ngoài danh mục của web này, và áp cho motor của họ. Hiện chưa có tài liệu của Perotac hay Aquaris ghi ngưỡng cách điện cho motor của hai hãng, nên bài này không gán con số trên cho motor Perotac hay Aquaris. Khi cần đối chiếu cho một bơm cụ thể, hãy hỏi nhà bán xem mã motor đó có tài liệu ngưỡng riêng hay không.
Mốc cách điện còn phụ thuộc loại motor và điều kiện đo, nên không lấy con số của loại động cơ này áp sang loại khác khi chưa kiểm lại.
Đo điện trở cuộn dây: so với bảng của đúng motor
Phép đo thứ hai khác phép thứ nhất. Theo sổ tay Franklin, hai phép này trả lời hai câu hỏi khác nhau: cách điện cho biết có chạm đất hay hỏng lớp cách điện không, điện trở cuộn dây cho biết cuộn có chập, hở hay nối kém không.
Franklin mô tả cách đo: ngắt dây khỏi hộp điều khiển như phép đo cách điện; với motor ba pha, đo giữa các đầu dây theo cả ba cặp. Kết quả so với bảng điện trở cuộn của đúng motor:
- Mọi số nằm trong bảng: cuộn dây không chập, không hở, màu dây đúng.
- Có số thấp hơn bảng: cuộn dây bị chập.
- Có số cao hơn bảng: cuộn dây hoặc cáp bị hở, hoặc mối nối kém.
Grundfos đưa một cách đối chiếu khác cho motor ba pha: đo giữa các đầu cáp thả, rồi so số cao nhất với số thấp nhất. Chênh lệch giữ trong 10%; vượt mức đó thì kéo motor lên, đo riêng motor, cáp motor và cáp thả, rồi sửa hoặc thay phần hỏng. Đây là phép so ba cuộn với nhau; phép so với bảng theo mã motor là cách của Franklin.
Đo ở đầu giếng và đo gần motor: cáp chìm làm số đo lệch thế nào
Phép đo ở tủ điện kiểm cả đoạn cáp chìm, các mối nối và cuộn dây motor.
Water Well Journal khuyên khi có thể thì đo cách điện càng gần motor càng tốt, để tránh số đọc sai do cáp hoặc dây dẫn phía trên. Sổ tay Franklin ghi rằng khi motor đang ở trong giếng, số đọc là của cáp thả cộng motor; khi đo điện trở cuộn dây qua cáp thả thì phải trừ điện trở cáp ra khỏi số đo mới có điện trở cuộn dây của motor.
Hệ quả cho người đang chờ kết quả:
- Số cách điện thấp ở đầu giếng có thể do cáp. Franklin dặn kiểm cáp ở chỗ nắp giếng vì lớp cách điện đôi khi bị kẹp hỏng ở đó.
- Số điện trở cuộn dây đo qua cáp dài cao hơn điện trở thật của motor, nên phải trừ phần cáp.
- Muốn tách lỗi do cáp với lỗi do motor thì phải kéo bơm lên, hoặc đo riêng từng phần như Grundfos mô tả.
Vì thế, câu "đo ra thấp nghĩa là motor cháy" chưa đủ căn cứ. Nên hỏi thợ điện đo ở vị trí nào và đã trừ phần cáp hay chưa.
Khi nào xác định bơm hỏa tiễn bị cháy và phải kéo lên
Hai sổ tay nói rõ hướng xử lý khi cách điện của motor dưới mốc 0,5 MΩ mà mỗi hãng nêu: Grundfos hướng dẫn kéo motor lên để sửa motor hoặc cáp, Franklin hướng dẫn tìm chỗ hỏng cách điện và sửa. Với điện trở cuộn dây, Grundfos hướng dẫn kéo motor lên khi chênh lệch giữa ba pha vượt 10%.
Số đo thấp cũng có thể phản ánh hơi ẩm trong vỏ motor, ngoài khả năng cuộn dây đã cháy.
Nếu bơm mới lắp hoặc mới kéo lên, hãy kiểm lại cáp, mối nối và dây treo theo bài cách lắp đặt bơm giếng khoan trước khi nghi motor.
Với motor của Perotac và Aquaris: tài liệu có gì, chưa có gì
Tài liệu kỹ thuật dòng SP của Perotac ghi motor loại quấn lại được (rewindable), riêng mã 5SP ghi cấp cách điện F và bảo vệ IP68. Tài liệu này dừng ở mô tả motor và cấp bảo vệ; bảng điện trở cuộn dây, ngưỡng cách điện và quy trình chẩn đoán đều vắng mặt. Vì vậy mọi con số trong bài thuộc về Franklin Electric hoặc Grundfos.
Với bơm đang dùng, cách làm là gửi mã motor và ảnh tem để hỏi tài liệu đúng mã trước khi thợ so số đo. Các bơm chìm giếng khoan đang bán nằm ở nhóm bơm chìm giếng khoan; số liệu dòng Perotac 4SA nằm ở bảng thông số Perotac 4SA.
Câu hỏi thường gặp
Cách kiểm tra bơm hỏa tiễn sống hay chết?
Tắt điện rồi ghi lại triệu chứng. Sau đó thợ điện đo cách điện từng pha tới đất và đo điện trở cuộn dây. Bơm chỉ ù hoặc ngừng lên nước còn phải loại trừ tụ và cáp ngầm trước khi kết luận motor đã chết. Hai sổ tay của hãng khác dùng mốc dưới 0,5 MΩ cho motor của họ, và chỉ thợ điện có đồng hồ đo mới đọc được số đó.
Dấu hiệu bơm hỏa tiễn bị cháy là gì?
CB nhảy, motor ù không quay, mùi khét, bơm ngừng lên nước. Từng dấu hiệu riêng lẻ đều có nguyên nhân khác ngoài cháy cuộn dây, nên cần số đo của thợ điện để xác nhận.
Cách kiểm tra bơm hỏa tiễn 1 pha thế nào?
Hai phép đo vẫn là cách điện tới đất và điện trở cuộn dây. Với motor một pha ba dây, Grundfos ghi cuộn chạy sẽ có trị thấp nhất. Việc kiểm tụ và đấu lại dây thuộc phần việc của thợ điện, bài này để việc đó cho thợ.
Máy bơm hỏa tiễn bị rò điện thì sao?
Ngắt CB và giữ ở vị trí tắt. Số cách điện thấp có thể do lớp cách điện cáp bị hư hại, cuộn dây chạm đất hoặc hơi ẩm trong vỏ motor. Cần thợ điện đo cách điện để biết nguyên nhân nằm ở đâu.
Cần ghi lại gì trước khi gọi thợ điện?
Tem motor và tem bơm, một pha hay ba pha, loại CB, số lần nhảy và thời điểm, triệu chứng, việc vừa làm gần đây. Các thông tin này giúp thợ chọn đúng bảng đối chiếu trước khi đo.
Cần tra tài liệu motor Perotac hoặc Aquaris
Nếu bơm đang dùng là mã Perotac hoặc Aquaris, hãy gửi ảnh tem và mô tả tình trạng qua liên hệ để đối chiếu tài liệu kỹ thuật đúng mã trước khi nhờ thợ điện đo.