Hình dung một xưởng vừa thay phớt cho bơm chìm ở hố thu nước thải, hai tháng sau phớt lại rò. Thợ kéo máy lên: cánh bơm lỗ chỗ như bị sâu đục, lớp gỉ trên vỏ gang bong thành mảng. Chủ xưởng hỏi câu rất thật: máy bơm nước thải công nghiệp này hỏng lặp lại như vậy, có phải đã đến lúc đổi sang inox?
Trả lời ngắn: chỉ nghĩ tới inox khi cùng một kiểu hỏng lặp lại trên bề mặt tiếp xúc nước thải (cánh rỗ, vỏ gang mỏng dần hoặc thủng) và đã loại cát, rác mài mòn, rỗ do hút thiếu nước, lỗi lắp đặt. Phớt rò lặp lại chưa chắc do vật liệu vỏ. Inox 304 cũng không chống mọi kiểu ăn mòn.
Máy bơm nước thải công nghiệp hỏng lặp lại: bốn thủ phạm hay bị nhầm
Kéo máy lên và nhìn kỹ trước khi quyết định. Bảng dưới là dấu hiệu để nghi, chưa thay được người đã tận mắt xem máy hỏng.
| Thủ phạm | Nhìn thấy gì khi kéo máy lên | Đổi sang inox có giúp không |
|---|---|---|
| Ăn mòn do nước thải (hóa chất, muối, phèn) | Rỗ thành hố nhỏ rải rác, gỉ lan cả những chỗ dòng nước chạy chậm, vỏ gang mỏng dần từ mặt ngâm nước | Có thể giúp, nếu mác inox hợp với môi chất |
| Mài mòn do cát, xỉ, rác cứng | Mặt cánh và buồng bơm mòn nhẵn, có rãnh theo hướng dòng, mép cánh mỏng đi | Không chắc: inox không phải lời giải cho mài mòn |
| Rỗ do hút thiếu nước hoặc lọt khí | Cánh rỗ như bọt biển ở vùng hút, máy ồn, lưu lượng chập chờn | Không: cần sửa mực nước và phao, và xem máy có đang chạy ở cột áp thấp hơn nhiều so với lúc chọn máy không |
| Lỗi lắp đặt và vận hành | Phớt cháy do chạy khô, cáp bị kéo, nghẹt giẻ, đảo pha, hố đầy bùn | Không: máy mới vẫn hỏng theo cách cũ |
Có hố gặp hai thủ phạm cùng lúc, ví dụ nước thải vừa có hóa chất vừa có cặn cứng. Khi đó đổi vật liệu chỉ giải quyết một nửa.
Cánh bơm bị ăn rỗ: ăn mòn hóa học hay mài mòn?
Hai kiểu hỏng này nhìn gần giống nhau từ xa nhưng khác khi áp sát.
- Ăn mòn hóa học thường để lại hố nhỏ rải rác, có lớp gỉ hoặc cặn bám trong hố, nằm cả ở chỗ dòng nước không mạnh. Bề mặt giữa các hố còn nguyên.
- Mài mòn thường để lại mặt nhẵn, mòn đều theo hướng dòng chảy, nặng nhất ở mép ngoài cánh và đoạn buồng bơm nơi cánh đẩy nước ra. Nước thải xưởng có cát, xỉ, vụn kim loại thì hướng nghi ngờ này mạnh hơn.
- Rỗ do hút thiếu nước nằm ở vùng hút của cánh và đi kèm tiếng ồn hoặc nước lên chập chờn khi mực nước trong hố xuống thấp.
Cách kiểm đơn giản: chụp ảnh cánh và buồng bơm từ ba góc, ghi số giờ chạy từ lần thay trước, rồi gửi cho bên bán kèm mô tả nước thải. Ảnh rõ giúp người có chuyên môn vật liệu nhận ra kiểu hỏng nhanh hơn mô tả bằng lời.
Một lưu ý về nước: đo nhanh bằng bút pH tại hố chỉ cho biết một con số. Bài này không đưa mốc pH nào làm ranh giới chọn vật liệu, vì catalog Aquaris và Perotac không có bảng chịu hóa chất theo pH, nồng độ hay clorua.
Vỏ gang thủng: kiểm gì trước khi quy cho nước thải
Catalog Perotac SS (trang 1/1) ghi vỏ ngoài động cơ bằng gang G20, trục AISI 304, phớt cơ khí graphite-ceramic. Catalog không ghi vật liệu buồng bơm và cánh của dòng SS. Vì vậy khi bạn nói "bơm gang thủng", hãy xác định chỗ thủng nằm ở bộ phận nào: vỏ ngoài động cơ hay buồng bơm. Bên bán chỉ xác nhận được từng bộ phận khi bạn đưa mã máy.
Trước khi đổ lỗi cho nước thải, xem ba điều:
- Chỗ thủng nằm ở mặt tiếp xúc nước thải hay ở chỗ máy nằm đọng bùn lâu ngày dưới đáy hố?
- Máy có bị va đập, kéo lê khi nâng lên hạ xuống không?
- Gỉ lan đều trên cả vỏ hay tập trung ở một vết?
Gỉ nhẹ bên ngoài vỏ gang chưa phải lý do đổi máy. Vỏ mỏng dần từ mặt ngâm nước, hoặc thủng lặp lại ở bơm thứ hai, thứ ba cùng hố, mới là dấu hiệu đáng ghi nhận.
Phớt rò lặp lại: đổi inox chưa chắc hết rò
Đây là chỗ dễ hiểu nhầm nhất. Catalog ghi rõ phớt và gioăng không phải inox:
- Aquaris FS inox (trang 1/3 và 3/3): phớt cơ khí SiC / SiC + Carbon / SiC, gioăng chữ O bằng NBR.
- Aquaris FS (trang 1/1): phớt cơ khí bằng silicon carbide/alumina, phớt trên là phớt môi (phớt dầu), gioăng cao su nitrile.
- Perotac SS (trang 1/1): phớt graphite-ceramic, và có ghi phớt cơ khí đặc biệt theo yêu cầu.
Nghĩa là máy vỏ inox vẫn có phớt và gioăng cao su. Hóa chất ăn phớt hay gioăng ra sao thì catalog không ghi. Nếu phớt rò lặp lại, hỏi bên bán hai việc trước khi đổi cả máy: phớt hiện tại có hợp với hóa chất và nhiệt độ của xưởng không, và có phương án phớt khác cho đúng dòng máy đang dùng không.
Phớt cũng rò vì lý do không liên quan vật liệu: chạy khô (catalog Aquaris FS ghi mực bơm tối thiểu 10 cm trên thân máy), nghẹt cánh làm trục rung, kéo máy bằng cáp, hoặc phớt bị lắp lệch lần thay trước. Ghi lại mỗi lần phớt rò sau bao nhiêu giờ chạy; nếu mỗi lần một khác thì khó là do hóa chất.
Xưởng sắp đổi sang FS inox cũng nên xem lại cách đặt máy: catalog FS inox (trang 3/3) vẽ sơ đồ lắp với mặt nước cao hơn đỉnh máy ít nhất 0,5 m, đáy máy cách đáy hố ít nhất 0,5 m, máy ngập không quá 5 m.
Dấu hiệu nào cho thấy xưởng nên chuyển sang inox
Gom lại, bốn dấu hiệu sau xuất hiện cùng nhau thì nên đưa chuyện inox ra bàn:
- Cùng kiểu hỏng lặp lại ở bề mặt tiếp xúc nước thải sau nhiều lần thay phớt hoặc thay máy.
- Hố đã dọn cặn, có chắn rác, mực nước và phao đã chỉnh, phớt đã lắp đúng, mà hỏng vẫn tái diễn.
- Nước thải có nguồn ăn mòn rõ: nước rửa có hóa chất, nước mặn hoặc lợ, nước có phèn, nước xưởng thực phẩm dùng chất tẩy.
- Hình dạng hư hỏng nghiêng về ăn mòn (hố rỗ, vỏ mỏng) hơn là mài mòn (mặt nhẵn có rãnh).
Dấu hiệu 3 và 4 mới trả lời "ăn mòn hay không". Dấu hiệu 1 và 2 cho biết đã thử các cách rẻ hơn.
Catalog Aquaris ghi vật liệu gì ở FS và FS inox
Hai dòng này khác nhau, phải đọc đúng PDF.
| Mục | Aquaris FS (trang 1/1) | Aquaris FS inox (trang 1/3, 3/3) |
|---|---|---|
| Vật liệu ghi trong catalog | Chế tạo hoàn toàn bằng AISI 304 | Vỏ bơm, vỏ motor, cánh, trục: AISI 304 |
| Phớt và gioăng | Phớt silicon carbide/alumina, gioăng nitrile | Phớt SiC / SiC + Carbon / SiC, gioăng chữ O NBR |
| Công suất | 0,55–2,2 kW | 2,2–7,5 kW ở các mã trang 1/3 |
| Cánh bơm | Cánh đóng một kênh; vật rắn Ø38–50 mm | Cánh hai kênh; vật rắn 6–52 mm |
| Nhiệt độ chất lỏng | Tối đa 50 °C, chạy liên tục | 0 đến +50 °C |
| Loại nước ghi | Nước thải nhẹ; catalog cũng ghi phù hợp chất lỏng ăn mòn | Nước sạch và nước thải |
Catalog FS ghi máy phù hợp bơm chất lỏng ăn mòn, nhưng không nói hóa chất nào, nồng độ bao nhiêu hay pH nào. Đó là điều bên bán phải xác nhận theo đúng nước thải của bạn. Xem dòng máy tại trang Aquaris FS.
Với người đang dùng dòng gang Perotac SS, xem trang Perotac SS để so cột vật liệu. Muốn đọc kỹ hai dòng cạnh nhau, bài máy bơm chìm inox 304 hay vỏ gang G20 so SS-2200 với FS300/80.
Đổi sang inox vẫn phải giữ điểm làm việc cũ: ví dụ đọc bảng FS inox
Đổi vật liệu mà trượt điểm làm việc thì máy mới vẫn sai. Điểm làm việc là lưu lượng cần tại cột áp cần, không phải kW của máy cũ.
Ví dụ (giả định, chỉ để minh họa): hố xưởng cần 20 m³/h, chênh cao 6 m, tổn thất đường ống tính ra 5 m, vậy cột áp cần 11 m. Catalog Aquaris FS inox trang 1/3 ghi H tại cột Q = 20 m³/h:
| Mã | kW | H tại 20 m³/h (m) | So với 11 m cần |
|---|---|---|---|
| FS-35-7-2.2 | 2,2 | 12 | dư 1 m |
| FS-50-7-3.0 | 3 | 15 | dư 4 m |
| FS-50-10-4.0 | 4 | 17 | dư 6 m |
| FS-100-7-5.5 | 5,5 | 21 | dư 10 m |
| FS-100-10-7.5 | 7,5 | 23 | dư 12 m |
Mã 2,2 kW dư 1 m: ống thực tế dài hơn dự tính một chút là lưu lượng rơi khỏi 20 m³/h. Không nội suy giữa hai cột; cần điểm nằm giữa thì hỏi bên bán đường cong đầy đủ.
Một lưu ý khi đọc đầu trang 1/3: "120 m³/h" và "24 m" là hai đầu khác nhau của đường cong. 24 m là cột áp của mã 7,5 kW tại Q = 0, còn 120 m³/h là cột Q cuối bảng, nơi mã 5,5 kW còn 1 m và mã 7,5 kW còn 4 m. Đừng ghép thành một điểm làm việc.
Inox không chống mọi kiểu ăn mòn: ba chỗ catalog không trả lời
- Mác inox. Catalog Aquaris ghi AISI 304. Mác nào chịu môi chất nào thì tùy nước thải; bài bơm chìm inox cho nước thải ăn mòn đi sâu vào chọn mác theo môi chất.
- Điều kiện nước. Nước nhiều muối hoặc clorua, hóa chất đậm đặc, nhiệt độ cao đều làm kết quả khác đi. Catalog ghi giới hạn nhiệt độ chất lỏng 50 °C cho cả FS, FS inox và Perotac SS.
- Mài mòn và rác. Inox không đổi kiểu cánh. Cánh một kênh, hai kênh hay cánh hở thì nghẹt rác theo cách riêng; hố hay vướng giẻ thì vật liệu không phải nguyên nhân.
Khi máy mới vào hố, kiểm lại bằng các việc ở bài sự cố bơm chìm nước thải inox và theo dõi định kỳ theo bảo trì bơm chìm nước thải inox.
Lỗi hay gặp khi đổi sang inox
- Đổi inox vì thấy gỉ ngoài vỏ: gỉ nhẹ bên ngoài chưa phải bằng chứng ăn mòn bên trong.
- Coi vỏ inox là cả máy inox: phớt và gioăng vẫn là vật liệu khác, xem bảng catalog.
- Không đo lại điểm làm việc: máy mới đúng vật liệu nhưng sai cột áp.
- Bỏ qua cặn và rác: hố chưa dọn, mài mòn vẫn tiếp diễn.
- Cho máy chạy khô: vỏ inox vẫn không cứu phớt nếu mực nước xuống dưới mức tối thiểu.
Câu cần hỏi và việc cần gửi trước khi mua máy inox
- Nước thải có những hóa chất nào, nồng độ bao nhiêu, nhiệt độ cao nhất là bao nhiêu?
- Máy cũ hỏng ở bộ phận nào, sau bao nhiêu giờ chạy, có ảnh chụp cánh, buồng bơm, vỏ và phớt không?
- Trong nước có cát, xỉ, vụn kim loại hay giẻ, nilon không?
- Điểm làm việc cần là bao nhiêu m³/h tại bao nhiêu mét, đã tính tổn thất ống chưa?
- Bên bán có xác nhận bằng văn bản vật liệu từng bộ phận và phớt hợp với hóa chất của xưởng không?
Gửi các thông tin này qua trang liên hệ cùng mã máy đang dùng để bên bán đối chiếu catalog với hố của bạn.
Câu hỏi thường gặp về máy bơm nước thải công nghiệp và inox
Bơm gang bị gỉ nhẹ bên ngoài có phải đổi inox không?
Chưa chắc. Gỉ ngoài vỏ chưa chứng minh bên trong bị ăn mòn. Xem thêm cánh, buồng bơm và chỗ thủng nằm ở đâu, rồi mới tính chuyện đổi vật liệu.
Cánh bơm bị mòn thì đổi inox có hết không?
Nếu cánh mòn nhẵn theo hướng dòng do cát, xỉ hay rác cứng thì đổi inox chưa giải quyết được, vì đó là mài mòn. Đổi vật liệu chỉ hợp khi hố rỗ ăn mòn đã được xác định.
Phớt rò lặp lại thì có phải do nước thải ăn mòn không?
Không chắc. Phớt còn rò vì chạy khô, nghẹt cánh làm trục rung, lắp lệch hoặc hóa chất không hợp vật liệu phớt. Catalog Aquaris FS ghi mực bơm tối thiểu 10 cm trên thân máy.
Bơm vỏ inox 304 có bơm được mọi loại hóa chất không?
Không. Catalog Aquaris ghi vật liệu AISI 304 nhưng không có bảng chịu hóa chất. Hóa chất, nồng độ và nhiệt độ cần được bên bán xác nhận cho đúng máy.
Aquaris FS và FS inox khác nhau chỗ nào?
Theo catalog, FS dùng cánh đóng một kênh, vật rắn Ø38–50 mm, công suất 0,55–2,2 kW; FS inox dùng cánh hai kênh, vật rắn 6–52 mm, các mã trang 1/3 có công suất 2,2–7,5 kW. Hai dòng ghi phớt và gioăng khác nhau, xem bảng bên trên.